Karakteristik Fosil Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Yerin biyoloji tarihinde karakteristik fosil terimi önemlidir. Bu özel bir fosil tipidir. Bu fosili özel yapan nedir denildiğinde, yanıt zamandır. Jeolojik zaman çizelgesinin oluşturulması sürecinde en önemli veri fosiller olmuştur. Çizelgedeki zaman, devir, devre ve yaş ya da çağ veya kat gibi çeşitli boyuttaki jeolojik zaman birimlerinin hemen hemen tümü, çökel toplulukları içindeki fosil kayıtlarına göre sınıflandırılmış ve yaşlandırılmıştır.

Yerin biyoloji tarihinde bir canlı çok kısa bir zaman aralığında yaşamış ve sonra yaşamı son bulmuşsa, bu canlının fosiline karakteristik fosil adı verilir. Bu canlının yaşam süresi ne kadar kısaysa, karakteristik fosili de o kadar önemli olur ve kısa zamanı temsil eder. Bunu bir örnekle daha iyi anlatabiliriz. Dinozor fosilleri karakteristiktir, ama bunların yaşam süreleri yaklaşık 180 milyon yıl gibi geniş bir zamanı kapsadığından yalnızca Mesozoyik’i karakterize ederler. Tür mertebesinde bazı zaman aralıklarını karakterize etseler de, Jura ya da Kretase dinozorları gibi, zaman aralıkları oldukça geniş bir süreci temsil edebilir.

Başka bir örneği memeli hayvan fosillerinden verebiliriz. Örneğin çok küçük fare tipi bir kemirgenin yaşadığı zaman aralığı çok dar olabilir. O zaman bunun karakteristik fosil olma özelliği çok fazla olacaktır. Bunlar özellikle Neojen’deki bazı devirlerin bazı kadarını ve hatta o katların alt ve üstü gibi özel zaman sınırlarını temsil edebilir. O zaman bu fosiller zon fosili olarak da kabul görüp bazı özel isimler alabilir. Örneğin MM 5 memeli zonu gibi. Memeli zonları bazı numaralar ve fosillerle temsil edilir, bunlar tüm dünyada karakteristiktir ve değişmez.

Başka bir örnek ise pelajik ya da planktonlardır. Bunlar jeoloji tarihi boyunca, akıntılar ve rüzprlarla okyanuslarda çok geniş coğrafik bölgelere yayılan, genelde tekhücreli bitkiler ve hayvanlardır. Bunların fosilleri yaşadıkları zamanı temsil eden çökel dizileri içinde bulunur. Türleri bazen o kadar kısa zaman aralıklarını temsil eder ki, kat mertebesinin altı, üstü ve hatta ortası denilebilecek kadar özel olabilir. İşte bu tip fosiller gerçek birer karakteristik fosildir.

Ancak bir katın çökelme süresinin yaklaşık 1-3 milyon yıl gibi uzun bir süreyi kapsadığı kaynaklardan bilinmektedir. Bir katın zamansal karşılığı da yaş ya da çağdır. Öyleyse bir karakteristik fosilin zaman belirleme ölçütü 1-3 milyon yıl arasındadır ki, bu bağıl bir yaştır. Bu fosiller ancak bu tip yaşlandırmada kullanabilir. Ancak buradan elde edilen sonuçlar, radyometrik yaşlarla karşılaştırıldığında, karakteristik fosillerin vereceği yaşlar da özel olacaktır.

Hangi karakteristik fosiller hangi zamanları temsil eder? Örneğin Paleozoyik Zaman’da trilobitler Kambriyen katlarını, brakyopodlar Ordovisiyen ve Silüriyen katlarını, graptolitler Silüriyen katlarını, tablalı mercanlar Silüriyen ve Devon katlarını, ortoseraslar Devoniyen ve Karbonifer kadarını temsil ederler. Çünkü bunların hepsi karakteristik omurgasız hayvanların fosilleridir. Bazı bentik foraminiferler de Karbonifer ve Permiyen katlarının karakteristik fosilleridir.

Omurgalı hayvanların kat karakterize etmesi çok daha zordur. Ancak diğer küçük omurgasız (invertabrat) ya da mikro fosillerle karşılaştırması yapılıp kat karakteristiği olarak kullanılmaları mümkün olmaktadır. Mesozoyik’in Triyas, Jura ve Kretase Devirleri’nin birçok katını karakterize eden çok sayıda omurgasız (invertebrat) fosil vardır. Bunların başında Triyas için sefalopodlara ait seratitler, Jura ve Kretase içinse ammonit fosilleri yer alır.

Ayrıca, iki kabuklular (bivalvia) önemli ayırtman fosillerdir. Özellikle rudist fosilleri Kretase’nin önemli türlerini temsil eder. Bunun yanı sıra birçok pelajik (derin denizel) ve bentik (sığ denizel) foraminifer de bu özelliğe sahiptir. Pelajik gruplar son derece hassas zaman aralıkları verebilir. Bunlar zon diye tanımlanabilen kattan daha hassas düzeylerde karakteristiktir. Bunlar çok özel çalışmalar için kullanılan karakteristik ya da zon fosilleridir.

Üçüncü Zaman karakteristik fosilleri diğer zamanların-ki gibi değildir. Omurgasızlarda karakteristik fosil zaman aralıkları geniştir. Bu nedenle çalışmalarda fazla kullanılmazlar. Bunun yerine pelajik ve bentik foraminiferler dar zaman aralıklarını temsil ettiklerinden sağlıklı olarak kullanılabilirler. Zaman günümüze doğru ilerlediğinde, canlıların karakteristik fosil olma özelliği kaybolmaktadır. Bir canlı uzun zaman aralıklarında yaşam olanağına sahip olabilir. Örneğin omurgasız gruplardan iki kabuklular ve gastropoda böyledir. Ancak bu grupların cins ve türleri kısa zaman aralığında yaşamışsa, karakteristik fosil olma özelliği kazanabilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.