Zakkum Nedir? Faydaları ve Zararları Nelerdir?

Kökeni ve yayılışı: Çok geniş bir coğrafi dağılış alanı vardır. Batıda Güney Portekiz’den başlayarak bütün Akdeniz sahilleri boyunca Suriye’ye kadar, doğuda Akdeniz’den Japonya’ya kadar uzanan ülkelerde oldukça yaygındır.

Türkiye’de özellikle; İstanbul, Gemlik, İzmir, Balıkesir, Burhaniye, Akhisar, Aydın, Köyceğiz, Samsun, Tarsus, Adana, Toros Dağları, Hatay (Amik Ovası), İskenderun, Antalya’da yaygın olarak bulunur. Zakkum genellikle; sulak alanlarda, dere yataklarında, yol kenarlarında, maki içerisinde, seyrek kızılçam ormanlarında, nehir yataklarında, alüviyal topraklarda, çok kere hayıt ve ılgınlarla bir arada görülür.

Bitkisel Özellikleri: Kuvvetli bir kök sistemine sahiptir. Çoğunlukla 2-5 m. boylanır. Her dem yeşil, kalın ve sık dallı, genç sürgünleri yeşil ve tüysüz çalı formunda ağaççıklardır. Yapraklar, bazen karşılıklı fakat ekseriya daireseldir. Yapraklar, kısa saplı 10-15 cm. uzunlukta ve 2-3 cm. genişlikte, sivri uçlu yani mızrak biçiminde, biraz kıvrılmış fakat tam kenarlıdır. Çiçekler koyu kırmızı, beyaz, ekseriya koyu pembe gül rengindedir. Çiçekler, salkım durumlu, güzel kokulu, büyük çiçeklerin sapları tüylü ve oldukça kısadır. Meyve, kapsül tipindedir.

İçerikleri: Yaprak içeriğinde; reçine, tanen, glikoz, C vitamini gibi maddeler yanında bu bitkiye has glikozitler de tespit edilmiştir. Bunlardan en çok tanınanı oleandrin olup hidroliz sonunda 1-oleandroz isimli bir şekerle oleandrigenin verir.

Diğer glikozitlerden bazıları; descetyoleandrin, neriin, neriantin, adynerin, folinerin v.s.’dir. Bunlardan başka flavonit bünyeli glikozitler de vardır. Kabuklarında; uçucu yağ ve sabit yağ, reçinemsi bileşik olan rosaginin neriin ve cortemerin isimli glikozitler bulunur. Tohumlarında da bir çok glikozit bulunduğu tespit edilmiştir.

Faydalanma Yönleri: Bilhassa yaprakları (Folia oleandri), nadiren çiçekleri ve gövde kabukları kullanılır.
Yapraklar, bitki çiçek açmadan toplanır ve kurutulur. Düşük dozlarda tam bir kalp kuvvetlendirici gibi tesir eder. Aynı zamanda kusturucu ve idrar söktürücü özellikleri de vardır. Zeytin yağının içine ezilip konan yapraklarından elde edilen lapa merhem olarak ciltteki hasta bölgelere haricen sürülür. Özellikle uyuz hastalığında kullanılır.

Zakkum, infiisyon olarak (0.05-0.5 g. yaprak) veya hülasa (0.05-0.2 g.) halinde kullanılır. Bir g. yaprak, insanlarda tehlikeli zehirlenmelere yol açar. Zehir etkisi, yaprağı kurutma veya kaynatmayla ortadan kalkmaz. Bu bitkiyi yedikten sonra ölen hayvanların etleri de zehirlidir. N. oleander dallarından yapılan tahta kebap şişlerinde pişirilen etlerin yenilmesi veya çiçeklerindeki hoş kokulu nektar salıntısının çocuklar tarafından emilmesi sonucu ağır zehirlenmelere ve ölümlere sebebiyet verir.

Zakkum, kuvvetli kök sistemi ve sık dalları ile yeşil bir duvar oluşturarak toprağa verdiği bazı kimyasal maddeler ile de etrafında başka otsu bitkilerin çimlenmesine (allelopatik etkiden dolayı) izin vermez. Odunu, ateşe dayanıklıdır. Bu bakımdan, yurdumuzda görülen orman yangınlarına karşı, özellikle yangınların en fazla görüldüğü Ege ve Güney Anadolu Bölgelerinde yangın koruma şeritleri olarak değerlendirilmektedir. Park ve bahçelerde, dekoratif amaçlı kullanıldığı gibi süs bitkisi olarak da yetiştirilmektedir.
İlaç sanayinde, aynca son günlerde kanser tedavisi üzerinde çalışmalar yapılmaktadır.

Zakkumun hekim kontrolünde kullanılması tavsiye edilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.