Soya Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Soya, Baklagiller (Fabaceae) familyasındandır. İnsan ve hayvan beslenmesinde soyanın 150 dolayında farklı kullanım alanı olduğu belirtiliyor. Bizde çok fazla yaygın değil ama, dünyada en çok üretilip tüketilen bitkisel mutfak yağı da, Soya kaynaklı: %32. Diğer yağlar ve yüzde oranlarıysa şöyle:

  • Palmiye (28),
  • Kanola (kolza) (13,5),
  • Ayçiçeği (8,9),
  • Yerfıstığı (4,8),
  • Pamuk (4,2) yağı.

 

Tanımı: 60-200 cm boylarında; 6-15 cm uzunluk ve 2-7 cm genişlikte, üç (nadiren beş) yumurtamsı parçadan oluşma, uzun saplı, bileşik, almaşık yaprakları meyve olgunlaşırken sonbaharda dökülen; yaprakların koltuklarında, küçük gruplar halinde kelebeksi, beyaz-sarı ya da mor çiçekler açan; fasulyeye benzer meyvelerinde pürüzsüz, nohutsu, ama nohuttan biraz daha küçük, yeşil, sarı, kahverengi, siyah ya da alacalı 2-5 adet tohum barındıran; gövdesi, dalları, yaprak sapları ve meyveleri kıllı; yarı sarılıcı, bir yıllık, otsu bir bitkidir. Üretimi tohum ekilerek yapılır. Güneş gören, zengin, süzek toprakları sever.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Uzakdoğu, özellikle Çin ve Çinhindi’nde bulunan ülkeler Vietnam, Laos, Kamboçya’dır. Günümüzde dünyanın sıcak ve ılıman iklime sahip hemen her yerinde, az miktarda ülkemizde de üretilmekte; en çok üretimse Amerika kıtasında gerçekleştirilmektedir.

Çin’de İÖ 3 bin yıllarından bu yana besin ve ilaç olarak değerlendirilmiş; Avrupa’ya 13. yy’da, Amerika’ya 1806’da girmiş, burada 1917’den bu yana üretimi iyice artmıştır.

2006 yılında dünyada yaklaşık 222 milyon ton soya üretimi gerçekleştirilir. İlk üç ülke ve toplam içindeki yüzde oranları şöyle: ABD (40), Brezilya (24), Arjantin (18). Sonraki ülkeler: Çin, Hindistan, Paraguay, Kanada, Bolivya, Endonezya, Rusya, Nijerya, İtalya, Uruguay, Ukrayna ve Kuzey Kore.

Ülkemizde 1930’lu yıllarda soya ekimine başlanmış, daha çok Karadeniz bölgemizle sınırlı kalmıştır. Günümüzde Marmara ve Akdeniz bölgelerinde de üretimi yapılır. En çok Adana’da ve Orta Karadeniz’de. Yıllık üretim 250 bin ton. (Dünya üretiminin %0,2’sini gerçekleştiren Kuzey Kore’nin 2005 yılı üretimi 350 bin ton!)

En çok soya yağı üretimi yapılan ülke ve yüzde oranları da şöyle: ABD (27), Çin (18), Brezilya (17), Arjantin (16). Sonraki ülkeler: Hindistan, Almanya, Japonya, Hollanda, İspanya, Meksika, Kanada, Paraguay, İtalya, Bolivya, Güney Kore.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta ve halk hekimliğinde bitkinin tohumları ve bunlardan soğuk sıkmayla elde edilen hoş kokulu, turuncumsu sarı renkli yağı, soyadan geliştirilen bazı özel besin maddeleri, meyveler, yapraklar; halk hekimliğinde bunlara ek olarak çiçekler kullanılır.

Soya protein, fosfor, magnezyum, demir, çinko, manganez, bakır ve B2 (riboflavin) vitamini açısından zengindir. Bileşiminde ayrıca B1 (tiamin), B6 (pridoksin) ve K vitaminleri, genistein, daidzein ve glyctein gibi izoflavonlar, saponinler, tanenler, vanadyum, silikon mineralleri, yağ; yağın bileşiminde de linoleik (omega 6, %53), oleik (omega 9, %22), palmitik (%9), linolenik (omega 3, %7), stearik (%4) asitler, A, D, E vitaminleri bulunur.

Soyanın Faydaları:

Soya, bileşimindeki izoflavonların katkısıyla; kötü kolesterolü düşürücü, mesane, prostat, pankreas, meme kanserlerini engelleyici, prostat büyümesini durdurucu, damar sertliğini giderici, kalp krizi riskini azaltıcı, menopoz sıkıntılarını dağıtıcı, kemikleri güçlendirici, kemik erimesini (osteoporoz) engelleyici, kolesterolü düşürücü, belleği güçlendirici, bunamayı engelleyici özellikleriyle bilinir.

Soya tohumlarının panzehir etkisi de vardır. Mide, bağırsaklar (kabızlık), kalp, böbrek, karaciğer için özellikle yararlıdır.

Mayalandırılmış tohumlar, sindirim kolaylaştırıcı ve hafif terleticidir. Soğuk algınlığı, yüksek ateş, boğaz ağrısı, göğüs tıkanıklığı ve uykusuzluk tedavisinde kullanılır.

Tohumlardan çıkan çimler inşa edici, çözücü, yumuşatıcı kabul edilir. Vücutta su toplanması (ödem), idrar zorluğu, göğüs şişkinliği, terleyememe, grip başlangıcı, eklem ağrısı tedavisinde kullanılır.

Dövülmüş yapraklar yılan sokmasına uygulanır.

Çiçekler, görme sorunlarında, körlük tedavisinde kullanılır.

Soya yağı serbest radikal süpürücü, kötü kolesterolü ve yüksek tansiyonu düşürücü, kandaki yağ oranlarını düzenleyici özellikler gösterir. Sinirlilik, yorgunluk, şeker, damar sertliği, boyun ve omuz ağrıları, cilt rahatsızlıklarında yararlıdır. Göğüs kalp ve damar rahatsızlıkları için ağızdan; sinirsel ve zihinsel güçlendirici olarak dışardan kullanılır.

Dikkat: Soya guatr hastalarına önerilmediği gibi, son yapılan araştırmalar ışığında, östrojen ve progesteron üretimiyle adet kanamaları süren meme kanseri hastalarına da önerilmez!

8 Yorum

    1. Rica ederim. Siz değerli ziyaretçilerime daima kaliteli içerikler sunmaya çalışıyorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.