Şerbetçi Otu Nedir? Faydaları ve Zararları Nelerdir?

Şerbetçi otu, Kenevirgiller (Cannabaceae) familyasındandır. Boyu 2-10 metre boylarında, dört köşe gövdeli; uzun saplı, dişli, yüreksi üç parçalı, asma yaprağını andıran ama ondan daha küçük, karşılıklı yaprakları olan; haziran-ağustos aylarında, dal uçlarında 3-4 ellilik konik kozalaklar halinde bir araya gelerek 10 mm boyunda, balverici, açık sarımsı-yeşil, dişi; ya da ayrı bir bitki üzerinde yaprak koltuklarında, uzun sarkık koçanlar halinde bir araya gelerek, 4-5 mm uzunlukta yeşil erkek çiçekler açan; 25-30 mm boyunda, açık gri, salgılı fındıksı meyvelerindeki tek tohumları eylül-ekim aylarında olgunlaşan; sarılıcı, köksaplı (rizom), çok yıllık, otsu bir bitkidir.

Bitkinin toprak üstü kısmı yaz sonunda kururken, ertesi yıl aynı köksaptan yeniden çıkar. Böyle böyle 100 yıl kadar yaşar.

Üretimi tohum ekilerek, kökten ayırmayla ya da çelikle yapılır. Ana bitkiden alınan kalemler birer metre aralıklarla dikilir. Güneşli ve yarı gölge, derin, kumlu alüvyonlu, süzek toprakları sever.

Bitkinin yetiştirilme nedeni, küçük, yumuşak bir kozalağı andıran, kurutulmuş. meyveli dişi çiçek durumlarının bira yapımında kullanılmasıdır. (Erkek çiçek açan bitkilerin tanımı yapılmaz.)

Coğrafya ve Tarihçesi: şerbetçi otunun gen merkezi Avrupa, Anadolu ve Batı Asya’dır. Tarım bitkisi olarak önce bütün Avrupa’ya, oradan Kuzey Amerika’ya. oradan Avustralya’ya, Yeni Zelanda’ya yayılmıştır.

Dünyada en yaygını bu olmak üzere birkaç türle, ülkemizde tek tür olarak temsil bulur.

Batı ve Doğu Karadeniz bölgelerimizde Amasya, Bursa, İstanbul, Kırklareli, Rize, Sakarya, Samsun’da 0-1500 metrelerdeki nemli topraklarda, bahçe çitlerinde, hendeklerde görülür.

Bilecik, Bursa illerinde az miktarda yetiştirilir. 1999-2003 yıllarında elde edilen şerbetçi otu çiçeği, sırasıyla 940, 740, 710, 750_ 900 tondur.

2004 yılında dünyada 97 bin tonu biranın aşkın bir şerbetçi otu çiçeği üretimi gerçekleştirilmiştir. En çok üretim yapan ülkeler: Almanya (29 bin tonla %30), ABD (%26), Çin (%19), Çek Cumhuriyeti (%6), İngiltere (%3`, Polonya (%3), Avustralya (%2) ve Güney Kore (2 bin tonla %2). Eski Yunanlılar ve Romalılar şerbetçi otunu tıbbi amaçlarla ve sebze olarak kullanmak üzere yetiştirir. Romalılar birayı ve şerbetçi otunu çok sonraları öğrenir.

Oysaki Mısır’da ve Yakındoğu halklarında bira binlerce yıldır bilinen, tarihöncesi çağlara uzanan bir içecektir.

Bitki 8-9. yy’larda Avrupa manastırlarında, keşişler tarafından cinsel isteği azaltıcı (anafrodizyak) etkisinden dolayı yetiştirilir.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Bira yapımında bitkinin meyveli dişi çiçek durumları, mutfakta ayrıca taze sürgünler, yapraklar, etli köksaplar; halk hekimliğinde de yine dişi çiçekler ve nadiren, bu çiçek kozalaklarından damıtılan uçucu yağ kullanılır.

Meyveli çiçek durumlarının bileşiminde reçine, uçucu yağ (%0,3-1), tanen, mum, flavonoitler, humilon, lupulon gibi acı maddeler; uçucu yağın bileşiminde mirsen, hümülen, beta karyofilen gibi maddeler bulunur.

Şerbetçi otunun faydaları: Avrupa, İngiliz ve Hint Ayurvedik farmakopeleriyle (kodeks) ABD Ulusal Formülerinde kayıtlı olan şerbetçi otu çiçek durumlarının mikrop öldürücü, serbest radikal süpürücü, AİDS (HIV 1) engelleyici, östrojen üretici, tümör yok edici, kalınbağırsak (kolon) ve yumurtalık kanseri hücrelerini zararsız hale getirici, zararlı enzimlerini durdurucu, iltihap kurutucu, sakinleştirici, uyku getirici, ihtilaç giderici, ağrı hassasiyetini azaltıcı özellikleri yapay ve canlı ortam deneyleriyle; hanımlarda sıcak basmasını giderici etkisi klinik araştırmalarla gösterilmiştir.

Şerbetçi otu yaygın bitkisel halk hekimliği uygulamalarında sakinleştirici, iştah açıcı, güçlendirici, idrar artırıcı, ateş düşürücü, terletici, sindirim kolaylaştırıcı, spazm çözücü, mikrop öldürücü, ağrı dindirici olarak bilinir.

1 litre (5 bardak) kaynar suyla; iştah açıcı ve idrar artırıcı olarak 10-20 gram, yatıştırıcı olarak 50 gram çiçekli dal demlenir ve günde 2-3 kez birer bardak içilir.

Suda kaynatılıp içilmesiyse uyku verici etki gösterir. Uyku vermesi için yastığın altına bir miktar şerbetçi otu çiçeği konduğu da olur.

Yapraklarla hazırlanan lapa tümörlere uygulanır. Bileşimindeki flavonoitlerin göğüs ve yumurtalık kanserini önleyici özellikler taşıdığı kaydı var.

Dikkat: Depresyonlular, göğüs kanseri olanlar, hamileler ve emzikliler hekim denetimi olmadan kullanmamalıdır!
Bitkiden elde edilen alkollü özütler (ekstre), Çin’de cüzam, verem, bakteri kaynaklı dizanteri tedavisinde kullanılır.
Avrupa’daki eczanelerde içinde şerbetçiotu bulunan preparatlar satılır.

Uçucu şerbetçiotu Yağı: Dişi çiçek kozalaklarından suyla damıtılır; sıvı görünüşlü, sarı renkli, yağsı, otsu, güçlü kokuludur.

Uyutucu, uyuşturucu özellikleri vardır. Kaygı, depresyon, adet düzensizlikleri için ve emziklilerde süt artırıcı olarak kullanılır.

Bitkinin uçucu yağı; parfüm, losyon, şampuan ve güzellik müstahzarlarının yapımında da yer alır.

Mutfaktaki Değeri: şerbetçiotunun meyveli çiçek durumlarının bira yapımında kullanıldığını belirtmiştik; 100 litrelik bira üretimi için 150 gr dolayında şerbetçiotu çiçeği gerekir.

Çiçek durumlarından elde edilen uçucu yağ, lezzet verici olarak maden sularına ve tahıl kökenli içeceklere; bitkinin diğer kısımlarından elde edilen özüt ve yağ, alkolsüz, sütlü yiyecek ve içeceklere eklenir.

Yapraklar ve çiçeklerle demlenen çay hoş içimli ve sakinleştiricidir.

Şerbetçiotunun taze sürgünleri çiğ ya da pişmiş olarak salatalara eklenir, zeytinyağıyla kavrulup limon sıkılarak yenir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.