Safran Bitkisinin Kullanım, Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Tanımı: Botanik adı Crocus Sativus olan safran; süsengiller (Iridaceae) familyasından, sonbaharda mor çiçek açan, 20-30 cm boyunda, soğanlı bir kültür bitkisi ve bu bitkinin kurutulup öğütülmesinden elde edilen baharattır. Safran baharatının glükozit: pikrokrosinden ileri gelen keskin bir tadı ve iyodoform ya da saman benzeri kokusu ardır. Her tür balık çorbasına, zerdeye, pilava, işkembeye, bazı tür tavuk yemeğine, hamur işlerine, kuzu etine vb. katılır.

Safran tohum vermez; üretimi, anne soğanın yavruladığı ve çiçekler devşirildikten çok sonra, yaprakların kuruduğu haziran ayında olgunlaşan 1-4 yavru soğanın topraktan çıkarılıp mevsimi geldiğinde dikilmesiyle yapılır.

Coğrafya ve Tarihçesi: Safranın gen merkezinin Anadolu olma ihtimali yüksektir. İlk üretim yerinin de bugünkü Osmaniye, Adana, İçel illerimizin bulunduğu yerlerin antik dönemdeki adı olan Kilikya’daki Corycus kenti olabileceği üzerinde duruluyor.
Dünyada çoğunluğu Akdeniz havzasında 80 dolayında Crocus türü; Türkiye florasında C. abantensis T. Baytop & Mathew, C. adanensis T. Baytop & Mathew, C. antalyensis Mathew, C. asumaniae Mathew gibi 40’ı endemik olmak üzere 63 takson, 35 türle birlikte temsil bulur. Endemik olmayanlar içinden 3 bitki de “nadir” konumdadır.
Günümüzde safran üretimi Iran, Hindistan, Çin, Pakistan, Yeni Zelanda, Azerbaycan, Yunanistan, Fas, İspanya, İtalya, İsviçre ve Fransa’da yapılır. 2003 yılı dünya safran üretimi 210 tondur ve bunun 173 tonu Iran kaynaklıdır. Diğer önemli safran üreticisi ülkeyse İspanya’dır.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Türk Gıda Kodeksi’nin baharat tebliğine göre, “safran” deyince; “Crocus sativus L. türüne giren bitkilerin, çiçeklerinin, tekniğine uygun olarak kurutulmuş stigmalarının öğütülmüş hali” anlaşılmalıdır. Stigma, daha önce de değinildiği gibi, ortasında, turuncu renkli üç parçadan 3-3,5 cm uzunlukta, kolayca kopabilen ipliksi yapılı dişi organdır. Kurutulup öğütülerek, başta gıda olmak üzere, ilaç, boya ve kozmetik endüstrisinde renk koku ve lezzet verici olarak değerlendirilir. Mutfaktaki asıl katkısı renk verici oluşudur kendi ağırlığının 100 bin kat sıvıyı sarıya boyar.

Safran Bitkisinin Faydaları: Safran cinsel gücü artırıcı (afrodizyak), ve güç verici, ağrı kesici, spazm iştah açıcı, gaz giderici, balgam söktürücü, terletici, adet söktürücü, yatıştırıcı, uyarıcı, çocuk düşürücü olarak bilinir.
Çocuklarda terletici olarak, kadınlarda adet kanamalarını düzenlemek, ağrılarını alarak, karın ağrısını gidermek amacıyla kullanılır. Diş ağrılarını yatıştırır.
İştah açıcı ve sindirim kolaylaştırıcı etkiyi, elde etmek için 0,2-0,5 gramlık miktar günde 3 kez alınır; yatıştırıcı etki için miktar fazla; adet söktürücü etki içinse biraz fazladır.

Dikkat: Doz aşımından kaçınmak gerekir, Herhalde doz aşımı fazla gündeme gelmediği için zehirlenme kaydı pek bulunmamakla birlikte, 10-12 gramın güldürmeye başladığı; sonrasının kalbi hızlandırıp, baş dönmesine ve halüsinasyonlara yol açtığı, sonunda da merkezi sinir sistemini felç edip öldürdüğü yönündeki kenarda köşede kalmış bir bilgiyi not etmek isterim!
Yine düşüğe yol açabileceği için hamileler safran kullanmamalıdır! 10 gramlık doz düşüğe yol açar!
Safran modern tıbbın sağlığa yararlarını kabul ettiği bir bitkidir.
Çiçeğin safran adıyla işlem gören stigmalarından sarı boyar madde elde edildiği gibi; taç yapraklarından da mavi boyar madde elde edilir.

Mutfaktaki Değeri: Hoş kokulu, acımsı lezzetli safran, ekmekten çorbalara, soslara, pilava, makarnaya, pudinglere uzanan çizgide pek çok yiyeceğe daha çok renk verici olarak eklenir. Deniz ürünleriyle, özellikle balıkla iyi gider, çeşitli likörlerin yapımına girer, karma bir baharat türü olan körinin lezzetini ve değerini yükseltir. Safranbolu’da üretilen az miktarda safran zerde, aşure ve lokum yapımında kullanılır. Bütün lezzetinin ortaya çıkması için kurutulmuş püskülleri suda ya da sıcak süt içinde 15 dakika bekletmek gerekir. 6 kişilik bir yemeğe 1/4 kahve kaşığı safran konur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.