Roka Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

”Rokası olmayan bir kültürü iyi salata yapamıyor diye suçlamak ne büyük bir haksızlık. Rokasız ne yapsın, zavallılar?” Üstat Murat Belge’nin bu sözlerinden sonra, şükür ki bizde bolca roka yetişiyor, diyorum. Roka, Hardalgiller (Brassicaceae) familyasındandır. Muğla yöresindeki yerel adları Hardal, Hardalotu. Anadolu’da kırlarda kendi halinde yetişenlerine de Izgin denir.

Boyu 10-70 cm boylarında; derin parçalı, düzensiz, iri dişli, hafif tüylü, kalınca ve etli yaprakları olan; mart-mayıs aylarında, uzunca bir sapın yanlarında seyrek sıralı, 4 çanak yaprak-11, beyaz-krem ya da sarı 4 taç yapraklı çiçekler açan; 1-2 mm boylarında, sarı-açık kahve-rengi, 10-15 tohumlu, 3 cm boyundaki silindirik, sivri uçlu, sert yapılı, baklamsı meyveler veren, bir ya da iki yıllık, otsu bir bitkidir. Bitkinin bir yıllık olduğu yerler, kışın sert geçtiği yerlerdir, kışın yumuşak olduğu yerlerde iki, hatta üç yıl hayatta kalabilir. (Izgin adı verilen yabani rokalar sarı çiçekliyken, bahçede yetiştirilenlerin çiçekleri beyaz-kremdir.) Üretim için tohumlar mart-eylül aylarında ekilir. Her tür bahçe toprağında yetişir. Uygun ortamda ekimden 30-40, elverişsiz yerlerde 70-80 gün sonra hasada gelir.

Coğrafya ve Tarihçesi: Rokanın gen merkezi Yakındoğu ya da Ak-deniz havzası olmalıdır. Batı, Orta ve Güney Avrupa, Kuzey Afrika, Anadolu ve Güneybatı Asya’da görülür ve bahçelerde yetiştirilir. Bizde Afyon, Amasya, Ankara, Burdur, Denizli, Gaziantep, Gümüşhane, Hatay, Iğdır, İstanbul, Kars, Konya, Muğla, Niğde, Şanlıurfa, Tekirdağ, Tokat, Van gibi illerde 0-200 metrelerde bulunur ve tarımı yapılır. En çok roka yetiştirilen ülke İtalya. Eski Yunanlılardan ve Romalılardan bu yana bilinir. Ünlü Frenk kralı Charlemagne’ın (Şadman) (742-814) manastırlarda ve imparatorluk bahçesinde yetiştirilmesini emrettiği bitkilerden biridir. Cinsel gücü artırıcı kabul edildiğinden, kekikle birlikte, manastır bahçelerinde üretiminin yasaklandığı da olur.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta ve halk hekimliğinde bitkinin öncelikle, çiçeklenmeden önce toplanan taze yaprakları ve sürgünleri, ardından tohumları, Uzakdoğu’da tohumlarından elde edilen yağı, mutfakta bunlara ek ve ender olarak, çiçekleri kullanılır. Roka yapraklarının 100 gramında 15 mg C vitamini (askorbik asit) bulunur. Bitkinin bileşiminde bunun dışında yakıcı lezzetli bir uçucu yağ, kersetin, sinapik asit, A, B1 (tiamin), B2 (riboflavin), B3 (PP, niasin), B5 (pantotenik asit), B6 (pridoksin), E vitaminleri, potasyum, kalsiyum, fosfor, magnezyum, sodyum, demir, manganez ve selenyum mineral ve amino elementleri, proteinler, lipitler, glikozitler, yağında erusik, linoleik, linolenik asitler bulunur.

Tıp Folklorundaki Yeri: Rokanın yaprakları iştah açıcı, idrar artırıcı, öksürük kesici, uyarıcı, iskorbüt iyileştirici, sindirim kolaylaştırıcı, tohumları vücudu güçlendirici, cinsel gücü artırıcı (afrodizyak), sindirim kolaylaştırıcı, balgam söktürücü, bakteri ve göz hastalıklarında mikrop yok edici, idrar söktürücü, kanser iyileştirici sayılır. Tohumlarından elde edilen yağı da cinsel gücü artırıcı (afrodizyak) kabul edilir.

Mutfaktaki Değeri: Rokanın bahar”, acı lezzetli, hoş kokulu, taze yaprakları öylece yenir, karışık salatalara, taze peynirlere, soslara, pizzalara, ezmelere eklenir. Zeytinyağıyla, sarımsakla, keçi peyniriyle, jambonla iyi gider. Çiçekleri de yapraklara benzer lezzetiyle salataları süsler. Körpe yapraklara göre daha acı olan kart yapraklar çorbalara, yemeklere girer.

Özellikle Kuzey İtalya’ya özgü bir tür pirinç yemeği olan Risotto ile baharatlarla beslenen Pesto sosunun oluşumunda yer alır. Tohumları hardala benzer şekilde baharat olarak değerlendirilir. Çin ve Hindistan gibi Uzakdoğu ülkele-rinde tohumlardan elde edilen yağ besin ve ecza endüstrisinde değerlendirilir, aydınlatmada kullanılır. Mutfakta kanola (kolza) yağının yerini tutar.

Roka Salatası

Malzemeler: 1 demet roka, 1 domates, 15 siyah zeytin, yarım fincan sirke ya da limon suyu, yarım fincan zeytinyağı, tuz.

Hazırlanışı: iyice yıkanmış, sapları kesilmiş roka yaprakları salata tabağının ortasına yerleştirilir, etrafına dilimlenrniş domates dizilir. Domateslerin ortalarına ve üzerlerine zeytinler yerleştirilir. Bir kâsede sirke ya da limon suyu, zeytinyağı ve tuz iyice kırpılır, rokanın üzerine dökülerek servis edilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.