Mürver Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Mürver, Hanımeligiller (Capriffoliaceae) familyasındandır. Boyu  4-8 metre boylarında, uzun çatlaklı kabuklarla kaplı, boz gövdeli, içi boş, borumsu dallı; martta ortaya çıkan 6-12 cm uzunluk ve 4-8 cm genişlikte, sivri uçlu, ince, sivri dişli, 5-7 yaprakçıktan oluşma, 25-30 cm boyundaki, kısa saplı, yumurtamsı, tek tüysü bileşik, karşılıklı, ovuşturulunca kötü kokan yaprakları kasım ayında dökülen; nisan-temmuz aylarında, 5-8 kollu şemsiyemsi, 10-25 cm genişlikte dik salkımlar halinde, kremsi beyaz, yaşlanınca hafif sararan, 5 mm boyunda, güçlü kokulu, balverici çiçekler açan; kırmızımsı-pancar rengi saplı, birçoğu bir arada, 6-10 mm çapında, yuvarlak, üç tohumlu, eylülde olgunlaşınca, kuşların bayıldığı, parlak siyah ya da kırmızımsı koyu mor bir renge dönen meyveler veren, bir çalı ya da ağaçtır.

Üretimi tohum ekilerek, çelikle ya da kök-ten ayırmayla yapılır. Ilıman iklimde, güneş gören ya da hafif gölgeli, her tür bahçe toprağında yetişmekle birlikte, killi balçıklı toprakları daha çok sever.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Avrupa, Anadolu, Batı Asya ve Kuzey Afrika’dır. Dünyada 120 dolayında, Avrupa’da 3 türü bulunan Sambucus cinsi, Türkiye’de 2 türle temsil bulur. Bu tür Artvin, Bolu, Bursa, Elazığ, Giresun, İstanbul, İzmir, Kırklareli, Rize, Sinop, Van illerinde 0-1700 metrelerdeki çalılıklarda, orman ve yol kenarlarında görülür. Batı ve Kuzey Anadolu bölgelerinde köy evlerinin önlerinde süs bitkisi olarak yetiştirilir.

Diğer tür, Bodui mürver (Sambucus ebulus L.) ise; Amasya, Antalya, Balıkesir, Bolu, Bursa, Giresun, Hatay, Isparta, İstanbul, Kastamonu, Kırklareli, Ordu, Van illerinde 150-2000 metrelerde görülen, 2 metre kadar boy yapabilen, şemsiyemsi beyaz çiçekler açan ve kırmızımsı koyu mor küremsi meyveler veren, çok yıllık otsu bir bitkidir.

Bitkinin tarihteki adı, “Gerçek kır eczanesi”; meyvelerinden sonbaharda yapılıp kışın içilen şurup da “yoksulların ilacı”dır. Eczacılık biliminin kurucusu Bergamalı Galenos’un (131-201) onu nezleye ve başka bazı rahatsızlıklara karşı önerir. 17. yy’da öksürüğü gidermek, organizmayı temizlemek için kullanılır.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta meyveler, çiçekler, ender olarak yapraklar; halk hekimliğinde başta kurutulmuş çiçekler olmak üzere, olgun meyveler ve ağacın bütün kısımları kullanılır.
Çiçekler açmaya başladıklan anda tomurcuk halindeyken, meyveler sonbaharda olgunlaştığında, yapraklar ve halk hekimliğinde kullanılan dal kabuklan yaz aylarında toplanır.
Mürverin çiçeklerinde müsilaj, uçucu yağ, reçine, tanen, fenol asitleri, flavonoitler, potasyum ve sambunigrin adlı bir glikozit; meyvelerinde flavonik ve antosiyanik boyar maddeler, A, B1 (tiamin), B2 (riboflavin) ve bolca C (askorbik asit) vitaminleri bulunur.

Mürverin Faydaları: Mürver ağacının çiçekleri, günümüz halk hekimliğinde terletici, göğüs yumuşatıcı, ateş düşürücü, grip, nezle, bademcik, suçiçeği iyileştirici olarak kullanılır. Ama ağacın diğer kısımları da sağlığa yararlarıyla bilinir: Meyveler terletici, idrar söktürücü, kabızlık giderici, serbest radikal süpürücü; yapraklar kabızlık giderici, idrar söktürücü, terletici, dışardan yara iyileştirici ve cildi yumuşatıcı; dal kabukları idrar söktürücü ve yine kabızlık giderici kabul edilir.
Tarihte de kökler kusturucu ve ishal edici olarak kullanılmıştır.
80 gr kabuk 1 litre suda kaynatılıp günde 3 kez birer bardak içilirse idrar söktürücü ve kabızlık giderici etki ortaya çıkar.
Mürver çiçeğinden oluşturulan lapa basur memelerine uygulanır. Kaynatılmış mürver suyuyla ağız, diş, boğaz ağrıları için ilik gargara yapılır.
Bitkinin yapraklarıyla çiçekli dal uçları böcek uzaklaştırıcı özelliktedir. Cilde sürülerek de kullanılabilir. Çiçeklerle cilt losyonu yapılır.
Homeopati tedavi yönteminde bitkinin genç, taze dal kabuklarının iç kısmından elde edilen ecza astım iyileştirici ve çocuklarda kuru öksürüğü giderici olarak kullanılır.
Meyveden elde edilen suyun kalınbağırsak iltihabını kurutucu etkisi üzerine canlı ortam deneyleri yapılmıştır.

Dikkat: Mürverin yapraklarıyla dalları hafif toksiktir (zehirli, zararlı)! ilgili hekim ve eczacılarla görüşülerek hareket edilmelidir.
Genç dalların içi oyularak ağızlık ve basit müzik aletleri; olgun ağaçların odunlarıyla da küçük araç gereçler yapılır.
Yaşlı dal ve kök kabukları, meyveler, saçı siyaha boyamada kullanılır. Yapraklardan yeşil; meyve, yaprak ve kabuklardan şap, saçıkıbns, krom gibi mordanlarla menekşe, koyu mor, kahverengi, kahverengi-mor, sarı, koyu sarı, hardal renkleri elde edilir.

Ülkemizdeki Uygulamalar: İzmir-Bergama’da boğaz ve diş ağrısında, veremde, öksürükte, mide rahatsızlığında çiçeklerin kaynatıldığı ya da demlendiği su, nefes darlığında köklerin kaynatıldığı su, mayasılda tohumların kaynatıldığı su sabahları içilir; kabakulakta ve şişkinlikte yapraklar dövülüp lapa olarak vurulur.
Basur-mayasıl için; İstanbul’da, Bursa-inegöl’de meyveler günde 3 kez 3’er adet aç karna yutulur.
Bursa’da böbrek sancısını gidermek ve kum dökmek amacıyla, mürver ağacı çiçeği, bakla çiçeği, maydanoz kökü ve ayrıkotu kökü birlikte kaynatılıp süzülerek içilir.
Tunceli’de, gövde ve kalın dalların iç kısmındaki süngersi kısım odundan ayrılarak sabunla birlikte dövülür, macun haline getirilerek çıbanlara uygulanır.
Aydın’da, yapraklar yumuşatıcı; Çanakkale’de, çiçekli sürgünler bronşit iyileştirici; Isparta-Uluborlu’da, çiçekler öksürük kesici olarak demlenip içilir.

Mutfaktaki Değeri: Mürverin meyveleri çiğ, olduğu gibi yenebilir, ama pek rağbet görmez. Bunlarla daha çok komposto, marmelat, kek ve pasta, jöle, dondurma, şerbet, meyve suyu ve şarap yapılır.
Av etlerine, tavuk ve balık yemeklerine eşlik eder. İngiliz ketçabının yapımında yer alır.
Meyveler kurutularak da değerlendirilir.
Çiçekleriyle hoş kokulu şuruplar, sirkeler, börekler, reçeller, kremalar yapılır; yine bunlar süt ürünlerinde lezzet ve koku verici olarak yer alır.
Yapraklar yağlara doğal yeşil renk vermede değerlendirilir.

Mürver şurubu

Malzemeler: 1 kg mürver meyvesi, 1 litre kaynar su, 1 kg şeker.

Hazırlanışı: 1 litre kaynar suya 1 kg şeker konup 10 dakika kaynatılır. Üzerine 1 kg yıkanmış mürver meyvesi eklenir ve 4 dakika kaynatılır. Söndürülerek kapağı kapatılır ve en az 2 saat dinlendirilir. Sonra süzgeçten geçirilir, yeniden kaynatılır ve sıcak sıcak şişelere doldurulur. Kışın özellikle öksürük giderici olarak içilir.” Afiyet şeker olsun.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.