Kuşburnu Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Kuşburnu, Gülgiller (Rosaceae) familyasındandır. Boyu 1,5-4 metre boylarında, yerden birden çok gövdeyle, kümeler halinde çıkan, genç sürgünleri yeşil, yaşlıları grimsi-siyah, sarkık dallı, güçlü, sık ve kıvrık dikenli; yumurtamsı ya da eliptik, dikensi dişli, alt yüzleri hafif tüylü, 3-7 yaprakçıktan oluşma, tek tüysü bileşik, almaşık yapraklarını kışın döken; mayıs-temmuz aylarında, tek ya da 2-15’li demetler halinde, 2-4 cm çapında, pembe ya da beyaz, ikişer parçalı 5 taçyapraklı, yalınkat, hafif ama hoş kokulu, çiçekler açan; 1-3 cm boyundaki yumurtamsı, ucunda batıcı hafif tüylü bir tabla bulu-nan, tüylü çok tohumlu meyveleri, başlangıçta yeşilken ekim-kasım aylarında olgunlaşınca parlak kırmızı ya da turuncu renge dönen bir çalıdır.

Üretimi tohum ekilerek, kök sürgünü ya da çelikle yapılır. Güneş gören, kumlu, taşlı kireçli ya da killi toprakları sever.
Mutfakta ve halk hekimliğinde yararlanmanın yanı sıra, süs ve çit bitkisi, yol ve yar kenarlarında erozyon önleyici olarak, ayrıca gül aşılamak üzere yetiştirilir.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Asya, İran, Anadolu ve Avrupa’ dır.
Rosa cinsinin dünyada, kuzey yarıkürede 100’ün üzerinde, Türkiye florasında 24 tür ve 27 taksonla temsil edildiği kabul edilir.
Afyon, Ağrı, Ankara, Antalya, Artvin, Balıkesir, Bitlis, Bolu, Bursa, Çanakkale, Çorum, Elazığ, Hakkari, Isparta, İstanbul, Karaman, Kars, Kastamonu, Kocaeli, Kütahya, Kahramanmaraş, Niğde, Ordu, Sivas, Tekirdağ, Trabzon, Yozgat illerinde 30-1700 metrelerdeki yol, dere, hendek kenarlarında, çitlerde, çalılıklarda, orman açıklıklarında, kayalık yamaçlarda görülür. Ö. Nilsson gibi, meyveleri kuşburnu olarak işlem gören başka yabani gül türleri de vardır.

Avrupa’daki, hatta yer yer ülkemizdeki aromaterapi (kokulu uçucu yağlarla tedavi) merkezlerinde kullanılan, Şili kaynaklı Misk kuşburnu (Rosa rubiginosa L.) türü de, tohumlarından elde edilen bitkisel yağıyla ünlüdür.
Antikitede köpeklerin ısırdıkları yere bit-kinin kökleri sarımsak ve tuzla birlikte lapa olarak sarılır.
Bereket, şarap ve coşkunluk tanrısı Dionysios törenlerinde insanlar boyunlarına kuşburnulu kolyeler takar.
Romalılar bitkinin çiçeklerini ezerek şaraplara ve yemeğin sonunda alınan soğukluklara ekler.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta ve halk hekimliğinde öncelikle meyve, tohum, çiçek ve yapraklar; halk hekimliğinde ek olarak kökler
kullanılır.
Kuşburnu meyvesinin bileşiminde başta C vitamini (askorbik asit) olmak üzere A, B1 (tiamin) B2 (riboflavin), B3 (PP, niasin), E, K vitaminleri, fosfor, kalsiyum, demir, magnezyum, potasyum mineralleriyle oligo elementleri, sitrik asit, tanenler, pektinler, flavonoitler ve lycopen bulunur.

Faydaları: Son yıllarda yapılan yapay ve canlı ortam deneyleriyle klinik araştırmalarda, kuş-burnundan hazırlanan alkollü özütün, diz ve kalça osteoarthritisi (eklem kemikleriyle kıkırdakları iltihabı), spastik kolon, romatizma, bel ağrısı şikayetlerinde yararlı olduğu; canlı ortam deneylerinde de, tohumların vücuttaki yağları azaltıcı, trigliserit düşürücü, dolayısıyla zayıflatıcı, şişmanlık önleyici; meyvelerin mide ülserini engelleyici etkiler gösterdiği saptanmıştır.
Yine son araştırmalara dayanılarak; A, C, E vitaminleri, mineraller, flavonoitler, diğer biyoaktif bileşikler ve yağ asitlerinin katkısıyla, kuşburnu meyvelerinin kanser durdurucu etkiler gösterdiği belirtilmiştir.
Geleneksel halk hekimliği uygulamalarına göreyse, kuşburnu bitkisinin meyve ve taçyaprakları vücudu güçlendirici, gaz, ishal, kansızlık giderici, iltihap kurutucu, balgam söktürücü, bağırsak yumuşatıcı, idrar artırıcı, bağışıklık sistemini güçlendirici, büzücü olarak bilinir.
Meyveler soğuk algınlığı, grip, nezle, küçük enfeksiyon ve bağırsak rahatsızlıkları, iskorbüt, ishal, dizanteri, gastrit, yorgunluk ve güçsüzlük, sinirlilik, kansızlık, kanama, beslenme kaynaklı baş ağrısı, böbrek ya da idrar yolları taşları, idrar yolları iltihabı tedavisinde kullanılır.
Bu etkileri elde etmek için 5-10 adet taze meyve 1 fincan kaynar suda iki dakika demlenir ve günde 3-4 kez birer fincan içilir.
C vitamininin iyice ortaya çıkması için 6-7 dakika kaynatılır, 10 dakika demlenir.
Kuşburnu ayrıca şeker hastalığına, öksürük ve üşütmeye karşı kullanılır. Tohumlar (çekirdek) parazit düşürücü olarak bilinir.

Ülkemizdeki Uygulamalar: Basur için Adapazarı, Ankara, Ardahan, Balıkesir, Bayburt, Bilecik, Çankırı, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Isparta, İstanbul, Karabük, Kars, Kayseri, Konya, Kütahya, Nevşehir, Niğde, Sivas, Van ilerinde meyveler ağızdan ya da dışardan; Afyon, Ağrı, Ankara, Ardahan, Bayburt, Erzurum, Kars, Zonguldak illerinde kökler ve meyveler ağızdan ya da dışardan; Bilecik, Erzurum, Kars, Tokat illerinde kökler dışardan; Tekirdağ’da yaprak ve meyve dışardan kullanılır.

Misk Kuşburnu Bitkisel Yağı: Rosa rubiginosa L. bitkisinin tohumlarından birinci soğuk sıkmayla elde edilen, yağlı, yapışkan, sıvı görünüşlü, kiremit ya da sarı-turuncu renkli, taze tohum kokuludur.
Canlandırıcı, güçlü kırışıklık giderici, güçlü yara kapatıcı, esneklik verici, besleyici özellikleriyle bilinir; yara, yanık, ameliyat izi, cilt iltihabı, karşıklık, erken yaşlılık, yaşlılık lekesi, kuru ve cansız cilt, çatlak, yarık, çizgi, güneş yanığı, sivilce, egzama, sedef durumlarında kullanılır.
Tek başına ya da diğer bitkisel ve uçucu yağlarla karıştırılarak yaralar, güneş yanıkları ve cilt iltihaplan için günde iki kez uygulanır. Kuru, cansız ciltler, kırışıklıklar için kullanılmakta olan cilt kremine karıştırılarak sürülür.
Kırışıklıklar için gül, gül ağacı, laden uçucu yağları; kuru ciltler için turunç uçucu yağı ve ispanyolyasemi, vanilya özleriyle birlikte kullanılması; yanık, yara ve güneş yanıkları için lavanta; yara bakımı için akgünlük; çatlak ve çizgiler için mandalina; güneş banyosundan sonra çay ağacı uçucu yağlarıyla karıştırılması etkisini artırır.
Adaçayı, ardıç, atlas sediri, biberiye, çay ağacı, gül, gül ağacı, havuç, hintsümbülü, ıtır, kereviz, köri, laden, lavanta, limonotu, mandalina, mayıspapatyası, mersin, mürrüsafi, turunç, yabanhavucu uçucu yağlar’ ve akşam çiçeği, argan ağacı, badem, buğday, fındık, hodan, jojoba, tamanu bitkisel yağlarıyla karıştırılarak çeşitli formüller içinde de kullanılır.

Mutfaktaki Değeri: Kuşburnu bitkisinin mayhoş lezzetli mey-vesi çiğ ya da pişirilerek yenir. Ancak çiğ yenmesi, ne kadar dikkatle kemirilmeye çalışılsa da, biraz zordur, çünkü ince etli kısmın hemen altında tüylü çekirdekli kısım başlar. Yine de iyice olgunlaşıp yumuşamış meyvelerin etli kısımları çiğ yendiğinde, tatlımsı-mayhoş, hoş bir lezzet hissedilir. Bu meyveler daha çok; reçel, şerbet, meyve suyu, komposto, pestil, ezme, pekmez, jöle, hatta şarap yapılarak tüketilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.