Kekik Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları ve Zararları Nelerdir?

Kekik, Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasındandır. 20-40 cm boylarında, yerde uzanan ve yükselici birden çok, dört köşe gövdesi ikinci yılında  odunsulaşan; 1 cm uzunluktaki, eliptik, İnce tüylü, hafif kalkık kenarlı, sapsız, grimsı yeşil_ karşılıklı yapraklarını pek dökmeyen; mayıs-eylül aylarında, dal uçlarında kısa başaklar halinde, mavimsi-mor, açık pembe ya da balverici çiçekler açan; dört parçalı fındıksı kahverengi meyveler veren; keskin koku-çok yıllık (soğuk bölgelerde bir yıllık), çalımsı görünüşlü, otsu bir bitkidir.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Güney Avrupa’dır. 1500 metre yüksekliğe kadar olan kurak tepelerde, taşlık sırtlarda kümeler halinde görülür. Dünya çoğunluğu Akdeniz havzasında 70 dolayındaki Thymus türüyle birlikte temsil bulur.

Hititlerin (İÖ 1650-1200) başkenti Hattuşa’dan (Boğazköy) çıkarılan tabletlerde “hasu” olarak anılan kekik Anadolu’da o dönemlerde ilaç olarak kullanılmıştır. Kekik eski Mısır’da da mikrop öldürücü ve koruyucu özelliklerinden yararlanılarak mumya yapımında kullanılmıştır.

“Hekimlerin Cicero’su”, “Romalıların Hippokrates’i” diye anılan hekim-yazar Celsus (İÖ 25 – İS 50), De medicina (Tıp Üzerine) adlı kitabında kekiğin mikrop öldürücü özelliğinden söz eder. Anavarza doğumlu ünlü antik hekim Dioscorides de (40-90) kekiğin sağlık için yararlarını anlatır.
Romalı askerler savaşma güçlerini ve güvenlerini artırmak için kekikli sularda yıkanır, Ortaçağ’da (5-15. yy) soylu kızlar kendilerini koruyan kahramanlara, Haçlı Seferlerine çıkan şövalyelere kekik motifi işledikleri eşarplar verirdi. Bitki cesaretin yanında zenginliğin, asaletin de simgesidir.
Charlemagne’ın (Şarlman) (742-814) baharat ve ecza olarak kullanılmak üzere imparatorluk bahçesinde yetiştirilmesini emrettiği bitkilerden biri de kekiktir.
Bitkinin Osmanlı tıbbında da yeri vardır. Salih bin Nasrullah (öl. 1669) ve ondan son-ra gelen hekimlerin yazdıkları, çevirdikleri ya da derledikleri eczacılık kitaplarında kekik karışımlı ilaçlar görülür.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Baharat dünyasında, kekik sözcüğünden, bitkinin “tekniğine uygun olarak kurutulduktan sonra ufalanarak saplarından ayrılmış yaprak, çiçek ve sürgün uçları karışımı” anlaşılır. Mutfakta bu karışım ve parçalar taze olarak da değerlendirilebilir. Halk hekimliğindeyse, bunların yanı sıra, bitkinin çiçekli dallarından su buharıyla damıtılan uçucu yağı da kullanılır. Kekik K vitamini ve demir açısından zengindir. Bunların yanında, bileşiminde, C vitamini (askorbik asit), kalsiyum, manganez, acı madde, tanen, protein, karbonhidrat, uçucu yağ (0,6-2,5) bulunur. Bir varyetesinin uçucu yağında linalol (%79,35) çok yüksekken, bir değerinde timol (%45,58-47,98), bir başkasında tuyanol (%27,62) yüksektir.

Faydaları: Kekiğin en belirgin özellikleri; mikrop öldürücü, vücudu güçlendirici, serbest radikal süpürücü, solunum yolu rahatsızlıklarını iyileştirici oluşudur.
Çiçekli dal uçları genel olarak, güçlü mikrop öldürücü, spazm çözücü, balgam söktürücü, gaz giderici, adet düzenleyici, vücudu güçlendirici, iştah açıcı, yatıştırıcı, solucan ve kurt düşürücü, terletici, susuzluk giderici, temizleyici, saç kepeklerini önleyici, pis kokuları yok edici olarak bilinir.
Kuru öksürük, boğmaca, üşütme, bronşit, gırtlak iltihabı, astım, sindirim güçlüğü, gastrit, ishal, çocuklarda çişini tutamama rahatsızlıklarında ağızdan alınır.
Bunun için 30-50 gr kekik 1 litre (5 bardak) suda kaynatılır, ya da 30-50 gr bitki 1 litre kaynar suyla 10-15 dakika demlendirildikten sonra günde 4 kez birer fincan içilir.
Şeker hastalığı için yemek aralarında bir miktar toz kekik yenir.
Bademcik iltihabı, dişeti rahatsızlıkları için gargara yapılır.
Romatizma, eklem iltihabı (arthrite), mantar rahatsızlıkları, yaralar, uçuk ve zonalar için de dışardan uygulanır.
Saçları canlandırmak için banyo suyuna karıştırılır.
Serbest radikal süpürücü olduğu için, düzenli kullanılması, genel sağlık düzeyini yükseltir, hücreleri yeniler ve ömrünü alır. Tüm vücudu uyararak, bedenen ve zihnen çalışma gücünü artırır, erkeklere cinsel güç ve istek kazandırır.
Kurutulmuş çiçekleri güveden koruması için çamaşırların arasına konur.
Gerek kekik tozunun ya da kaynatılmış suyunun, gerek su buharıyla damıtılan kekik yağının bazı yararlarını modern tıp da kabul eder.
1978’de yapılan bir araştırmada, kekiğin Türkiye’deki 15 ilacın oluşumunda yer aldığı saptanmıştır.
T. longicaulis C. Presl. türü kekiğin toprak üstü kısımlarından yalın halde açık hardal, bakırsülfatla haki, potasyum bikromatla hardal rengi elde edilir.

Ülkemizdeki Uygulamalar: Kekik, Ege Bölgesi’nde soğuk algınlığında kaynatılarak içilir.
Ordu çevresinde nefes darlığı ve öksürük, İstanbul’da karın ağrısını iyileştirici olarak kaynatılıp içilir.
Bitlis-Adilcevaz’da mide, karın ağrısı, şeker rahatsızlıkları için kurutulmuş bitki kaynatılarak içilir. Ahlat’taysa solunum yollarını rahatlatmak üzere kekik, maydanoz, ısırgan, ebegümeci yaprak ve çiçeklerinin dövülüp balla karıştırılmasıyla hazırlanan karışım, sabahları kahvaltıdan 20 dakika önce içilir.
İzmir-Bergama’da sancı giderici olarak kaynatılıp suyu içilir, sancıyan yere lapa vurulur; soğuk algınlığında şekere kekik yağı damlatılıp yenir; diş ağrısında, kulunç’ta (fibositis) ve kurtlu yarada kekik yağı sürülür.
Denizli’de romatizma için banyo suyuna eklenir, boyun tutulmasına lapası vurulur; mide bozukluğu için kekik yağı ya da nane suyu içilir.

Uçucu Kekik Yağı: Hareketli, sıvı görünüşlü, açık sarı ya da renksiz, güçlü, sıcak, ti-pik kekik kokuludur.
Güçlü mikrop öldürücü, virüs, bakteri, mantar yok edici, enfeksiyon giderici, bağırsak parazitlerini düşürücü, vücudu, sinir sistemini, rahmi güçlendirici, cinsel gücü artırıcı (afrodizyak) özellikleriyle bilinir; bronşit, farenjit (yutak iltihabı), verem, öksürük gibi solunum yolu rahatsızlıkları, candicht, gastrit benzeri her türlü bağırsak iltihabı, kadında ve erkekte her türlü idrar ve boşaltım organları iltihabı (vajinit, mesane iltihabı vb.), sinirsel ve zihinsel yorgunluk, nekahet, sedef, siğil benzeri mantar ya da enfeksiyonlu cilt rahatsızlıklarında kullanılır.
Bitkisel bir yağ içinde iyice inceltilerek; solunum yolları enfeksiyonları için göğüs kafesinin üzerine, cilt rahatsızlıklarında ilgili yere, yorgunlukta omurga boyunca damlatılıp ovuşturulur. Solunum yolları rahatsızlıkları için sıcak suya damlatılıp buharı burna çekilir.
Solunum yolları için yıldızsı okaliptüs ve kafur uçucu yağlarıyla; havayı temizlemek için yıldızsı okaliptüs, çam, biberiye, çay ağacı, lavanta uçucu yağlarıyla birlikte kullanılması etkisini artırır.
Sivilceli ve iltihaplı cildi temizlemek için tütsü yapılır.

Dikkat: Uçucu kekik yağı cilde mutlaka inceltilerek uygulanır; hamileler, emzikliler ve 5 yaşından küçük çocuklar uzak durmalıdır! Ağızdan almak için ilgili hekim denetimi gerekir! Kekiğin yapraklarından elde edilen uçucu yağ eczacılıkta bazı ilaçların üretiminde, parfümeri endüstrisinde, sabun ve diş macunu yapımlarında kullanılır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.