İt Üzümü İstifno Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

İstifno  itüzümü, Patlıcangiller (Solanaceae) familyasındandır. Boyu 10-70 cm boylarında, dik ya da yayvan, yeşil ya da bazen morumsu dallı, sert gövdeli; saplı, 2,5-7 cm uzunluk ve 2-4 cm genişlikte, yumurtamsı, sivri uçlu, az çok dalgalı ve dişli kenarlı, hafif tüylü, almaşık yaprakları olan; haziran-eylül aylarında 5-10’u bir arada, gevşek tutamlar halinde, uzunca saplı, 5 beyaz taçyapraklı, ortasında tüpsü çıkıntı halinde sarı erkek organları bulunan, 10 mm’lik, yıldızsı aynı familyanın üyesi patates çiçeklerine benzer çiçekler açan; 6-10 mm çapında (bezelye iriliğinde), önceleri yeşil, olgunlaşınca kararan, uzunca saplı, küçük birer domatese benzer üzümsü meyvelerinde 1,6-1,8 x 2-2,5 mm boyutlarında, yassı-yumurtamsı, kirli sarı birden çok tohum barındıran, bir yıllık, otsu bir bitkidir.

Üretimi tohum ekilerek yapılır. Hemen her tür bahçe toprağında, ama özellikle humuslu ve azotlu yerlerde yetişir, kuraklığa dayanır.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Asya ve Avrupa’dır. Türkiye, Romanya, Avusturya, Belçika, İsviçre, Fransa, İtalya, İspanya ve İngiltere bulunduğu ülkelerden bazılarıdır.
Dünyada, çoğunluğu Güney Amerika’da 2000 dolayında türü bulunan solanum cinsinin, ülkemiz florasında it üzümü, patlıcan, domates, patates, yaban yasemini dışında, 5 türü daha bulunur.
Antalya, Aydın, Çanakkale, Denizli, Elazığ, Erzurum, Erzincan, Eskişehir, Hatay, Isparta, İçel, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Kırıkkale, Kocaeli, Muğla, Rize, Sakarya, Samsun, Trabzon illerimizde 0 1500 metrelerdeki kumlu çakıllı alanlar, nehir ve yol kenarları, tarım alanlarında görülür. Batı Avrupa’da tarım alanlarında yabancı ot olarak mücadele edilen 580 bitkiden biridir. Türkiye’de de mısır, ayçiçeği, soya, şeker pancarı, fasulye, pamuk tarlalarında yabancı ot olarak mücadele edilir. Ancak dünyanın bazı ülkelerinde tarımı da yapılır.
Tıp biliminin kurucusu İstanköylü Hippokrates (IÖ 460-377), Yaşlı Plinius (23-79) ve Anavarza doğumlu Dioscorides (40-90) de bitkiyi mide ve kalp ağrılarını dindirici olarak önerirler.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta körpe yapraklı genç sürgünlerle olgun meyveler; halk hekimliğinde bitkinin bütünü, özellikle kurutulmuş çiçekli dalları kullanılır.
Halk hekimliğinde kullanılmak üzere bitki, sonbaharda üzerinde çiçeklerle meyveler varken hasat edilip, temiz, havadar bir yerde kurutulur.
Yapraklarının bileşiminde protein, yağ, karbonhidrat, kalsiyum, fosfor, demir mineralleri, A, B1 (tiamin), B2 (riboflavin), B3 (PP, niasin), B6 (pridoksin), C (askorbik asit) vitaminleri bulunur.

Faydaları: it üzümünün bütünü uyuşturucu, yatıştırıcı, idrar artırıcı, yumuşatıcı, ishal yapıcı, terletici, ateş düşürücü, iltihap kurutucu, belli dönemlerde tekrarlayan hastalıkları engelleyici özellikleriyle bilinir.
Bunun için 1 litre (5 bardak) kaynar su, 10 gr kurutulmuş çiçekli itüzümü karışımı üzerine dökülür, 10-15 dakika bekletildikten sonra süzülüp günde 2-3 fincan içilir.
Yapraklar, saplar ve kökler iltihaplı yaraların, kanser yaralarının, basurun, cilt beyazlıklarının tedavisi için lapa olarak uygulanır ya da bunlarla, ilgili yerler yıkanır. Özsuyu ağrı kesici, iltihap ve spazm giderici, damar genişleticidir. Bitkiden yerel duyu kaldırıcı (lokal anestezik) ve diş ağrısını giderici merhem yapılır.

Dikkat: Bitkide belli oranda toksik etkiden söz edilebilir; ancak bu fazla güçlü değildir; yatıştırıcı, uyku verici düzeyde kalır ve bu tür şikâyetlere karşılık vermiş olur. Özellikle olmamış meyveler toksiktir (zehirli).

Ülkemizdeki Uygulamalar: İzmir-Bergama’da itüzümü meyveleri zeytinyağı ve sirkeyle karıştırılıp yaralara uygulanır.
Denizli-Sarayköy’de kurutulmuş meyveler basur iyileştirici olarak günde bir kez 3 adet yutulur.
Bitlis-Adilcevaz’da rahim iyileştirici olarak bilinir.
Adana-Saimbeyli’de dövülüp un haline getirilen meyveler, patlayıp iyileşmesi için yara ve çıbanların üzerine sarılır.
İtüzümü Doğu Anadolu’da sebze olarak değerlendirildiği gibi tıbbi bitki de kabul edilir.
Adapazarı, Ağrı, Ankara, Antalya, Aydın, Bilecik, Edirne, Elazığ, Giresun Hakkari, İçel, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Kars, Kastamonu, Kırşehir, Kocaeli, Malatya, Nevşehir, Rize, Samsun, Siirt illerinde 0-2300 metrelerdeki göl kenarları, kuru dere yatakları, bataklıklar veya sazlıklarda görülen S. dulcamara L. (Yabanyasemini) türünün meyveli dalları, Aydın’da kaynatılarak, balgam söktürücü ve çocuklarda kabızlık giderici olarak içilir.

Mutfaktaki Değeri: İtüzümünün (istifno) taze yapraklarıyla genç dalları lezzet verici olarak çorbalara eklenir.
Taze yapraklı dallar bahar aylarında Ayvalık, Bodrum pazarlarında sebze olarak satılır.
Girit kökenli mutfaklarda, istifno salatası adıyla haşlanıp zeytinyağlı, limonlu salatası kabaklı, domatesli, patatesli, yeşil biberli yemeği yapılır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.