Hatmi Çiçeği Nedir? Kullanımı, Faydaları ve Zararları Nelerdir?

Mahalli adı: Hırı, hıra, deve gülü, hitmiye, silindir çiçeği.

Kökeni ve Yayılışı: Hatminin anavatanı Karadeniz’le Hazar Denizi arasındaki Kafkaslar olarak belirtilmektedir. Bugün Uzakdoğu, Balkanlar ve Avrupa’ya yayılmıştır. Ülkemiz de yabancı ot olarak kuru otlak yerlerde, çalılık alanlarda, yol kenarlarında, mezarlıklarda ve ıslak çayır alanlarında yaygın olar.ak bulunur. Trakya Ovası’nda, Rodoslar ve Istranca vadilerinde deniz seviyesinden 1000 m. yüksekliklere kadar olan yerlerde yetiştiği gibi ülkenin her tarafında farklı sıklıkta bulunmaktadır.

Bitkisel Özellikleri: Gül hatmi çok yıllık bir bitkidir. Kökler yumru oluşturur. Büyükçe, sarımtırak-beyaz renkli ve etlidir. Sap, yuvarlak ve diktir. 120-150 cm. kadar boylanır. Dallanması çok azdır. Gövde, ince, sık ve çok sayıda tüylerle kaplıdır. Gövdede olduğu gibi yapraklar da ince ve sık tüylerle kaplıdır. Yapraklar gövdeye almaşıklı olarak sıralanır. Yaprak, sapları kısa olup yaprak ayası 3-5 parçalı, 20 cm. kadar genişliğe sahip ve yumuşak yapılıdır. Yaprak kenarları düzdür. Çiçekler; sarı, beyaz, mor ve kırmızımtırak renklidir ve bol miktarda nektar ihtiva eder.

İçerikleri: Köklerinde %35 oranında suda çözünen yapışkan-müshil madde, 520-37 nişasta, %2 asparakin, %1.25 sabit yağ, %8-9 sakaroz, %11 pektin maddeleri, %4.8 bazı asitler vardır. Yapraklarında, %0.02-0.3 uçucu yağ, %3-4 yapışkan maddeler, karotin ve askorbin asidi tespit edilmiştir. Çiçeklerinde, %0.2-0.3 uçucu yağ, %4-5 yapışkan maddeler, karotin; meyvelerinde %25 sabit yağ tespit edilmiştir.

Faydalanma Yönleri: Bileşiminde müshilaj, balgam söktürücü madde, uçucu yağlar ve sabit yağ taşımaktadır. Antik çağlardan bu yana halk hekimliğinde kullanılmıştır. Eski Yunanca’da althaina, tedavi eden, iyileştiren anlamına gelmektedir.

Köklerinden hazırlanan %5’lik çayı, ekstrakların ve “mukaltin” adlı hapları soğuk algınlığından ileri gelen nefes yolları iltihaplarında, akciğer hastalıklarında yumuşatıcı, sakinleştirici, iltihap kurutucu, mide-bağırsak hastalıklarında (gastrit, enterokolit vb.), boğaz ağrılarında bir gargara ilacı olmak üzere geniş şekilde istifade edilir. Kökü, göğüs yumuşatıcı çayların hazırlanmasında ve öksürük kesici çayların karışımına ilave edilir.

Halk tababetinde; yapraklarından, çiçeklerinden ve köklerinden hazırlanan çay, öksürüğe karşı ve göğüs ağrılarında sakinleştirici olarak içilir. Çiçekleri suda haşlanır ve çocuklarda görülen soğuk algınlığında ağrıyan yerlere konur. Taç yaprakları ve meyveleri ile karıştırılıp hazırlanan çay kuru öksürüklerde içilir. Kurutulmuş çiçeklerinin çayı, çocuklarda sıkça görülen mide hastalıklarında iltihaba ve ishale karşı içilir.

Köklerinden hazırlanan çay, mide ağrılarında, ishalde, şiddetli gastritlerde, enterokolitlerde yumuşatıcı olarak içilir. Kurutulmuş yaprak ve çiçeklerinden tere yağında hazırlanan merhemi, deri hastalıklarında (ağır yaralarda) yara iyileştirici ve iltihap kurutucu olarak kullanıldığı gibi sivilcelere-çıbanlara karşı da kullanılır. Hatmi, veterinerlikte de geniş şekilde kullanılır.

Hatminin, çiçek, yaprak, tohum ve köklerinden tıpta; balgam söktürücü olarak kullanıldığı gibi iltihaplarda ve ses kısılmalarına karşı üst solunum yollarında, mide ve bağırsak rahatsızlıklarında, enfeksiyon ve boğaz iltihaplanmalarında, şişkinliklerin indirilmesinde başarılı bir şekilde faydalanılmaktadır.
Ayrıca, iç ve dış iltihaplara, öksürüğe, solunum yolları enfeksiyonları ve rahatsızlıklarına, mide rahatsızlıklarına, akciğer hastalıklarına, mide ülserleri-ne, idrar kesilmesine ve böbrek tahrişlerine karşı da kullanılmaktadır.
Dekoksiyon şeklinde hazırlanır. Günde 2-3 bardak içilir. Hiçbir yan etkisi tespit edilmemiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.