Frenk Soğanı Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Nelerdir?

Frenksoğanı, Zambakgiller (Liliaceae) familyasındandır. Boyu 30-50 cm boylarında, birden çok gövdesiyle 40-60 cm en yapan; dipte gövdeyi sararak genişleyen, silindirik, sivri uçlu, içi boş, 20-35 cm uzunluğunda, koyu yeşil yaprakları olan; haziran-ağustos aylarında, uzun, dik gövde uçlarında, 1-30 adet, tek, 2-3 cm çapında, yuvarlak, pembe-menekşe rengi çiçekler açan; üç kenarlı siyah bir kapsül şeklinde 9-12 mm boyunda küçük meyveler veren; özel kokulu, 1 cm çapında soğanlı, çok yıllık, otsu bir bitkidir.

Üretimi tohum ekilerek ya da soğandan ayırmayla yapılır. Güneşli, süzek, zengin toprakları sever. Mart-mayıs aylarında ekilir. Haziran sonunda çiçek açar. Yumrusundan bir parça koparıp ekim-kasım aylarında saksıya 5 cm derine dikilirse 10-15 gün içinde çimlenir. Kışın soğuk günlerinde içeriye güneş gören bir köşeye alınırsa, ilkbaharda taze bitkiyle yüz yüze gelinir. Yetiştirilme nedeni yapraklar ve çiçeklerden yararlanmaktır. Ancak ponponlu top top çiçekleriyle güzel de bir süs bitkisidir!

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Avrupa, Kafkasya, Türkiye’nin doğu bölgeleri ve Asya’dır. En ünlüleri soğan, sarımsak, pırasa olmak üzere, dünyada 700 dolayında tür, Türkiye’de 156 tür, 66’sı endemik 175 taksonla birlikte temsil bulur.
Erzurum, Gümüşhane, Hakkari, kel, Kars, Rize, Tunceli, Van illerinde 2000-3300 metrelerdeki alpin çayırlıklarda, meralarda, dereler ve göl kenarlarında, kireçli ve gölge topraklarda görülür.
Çin’de IÖ 5000 yıllarından bu yana bilinmekle birlikte, Avrupa’da bahçelerde üretimi ancak Ortaçağ’da (5-15. yy) başlamıştır.
Ünlü Frenk kralı Charlemagne’ın (şadman) (742-814) manastırlarda ve imparatorluk bahçesinde yetiştirilmesini emrettiği bitkilerden biri frenksoğanıdır.
Onun tıbbi ve mutfakla ilgili özelliklerini Avrupa’da övenlerden biri de Marco Polo (1254-1324) olmuştur.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta yapraklar, çiçekler ve soğan; halk hekimliğinde bitkinin bütünü kullanılır. Yapraklar ihtiyaç duyuldukça, ilkbahardan ilk don düşünceye kadar her ay, yerde 4 cm kalacak şekilde toplanır. Bitki korunaklı, sıcak bir yerde tutulabilirse, kışın da taze yapraklarından yararlanılır.
Yaprakların bileşiminde protein, yağ, karbonhidrat, A, B1 (tiamin), B2 (riboflavin), B3 (PP, niasin) ve C (askorbik asit) vitaminleri, kalsiyum, fosfor, potasyum, demir mineralleri bulunur.

Faydaları: Frenksoğanının bütünü iştah açıcı, sindirim kolaylaştırıcı, kan dolaşımını rahatlatıcı, tansiyon düşürücü özellikleriyle bilinir. içerdiği demir ve zararsız orandaki arsenikten dolayı kansızlığa iyi gelir. Doğal bir böcek öldürücü ve mantar yok edicidir. Böcekleri ve yer sıçanlarını uzaklaştım.

Mutfaktaki Değeri: Frenksoğam özellikle Çin mutfağının vazgeçilmez bir garnitürüdür; ancak Fransa, Almanya başta olmak üzere Avrupa’da da severek kullanılan bir salata ve garnitürdür.
İnce uzun yapraklarıyla yemekleri süsler.
Bunlar çiğ, pişmiş ya da kurutularak tüketilir. Salatalara ve çorbalara hafif bir soğan lezzeti ekler.
Taze kullanırken, çorbalara pişirildikten sonra doğranmalı, ısıtılmamalıdır.
Hafif soğanlı lezzetiyle patates ve yumurtayla iyi gider.
Sarımsağın kokusunu artıracağı için onunla birlikte kullanılmamalıdır.
Yapraklarla aşağı yukarı aynı lezzette olan çiçekler de iyice açılmasına yakın kesilip sala-talara eklenir. Çok hafif ve hoş bir soğan lezzeti verir.
Lezzetli küçük soğanlar da çeşitli şekiller-de tüketilir.
Doğu Anadolu’da sebze ve baharat tüketilir, otlu peynire eklenir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.