Domatesin Faydaları ve Zararları Nelerdir?

Solunum adının açıklaması için patlıcana bakınız. Bitkinin adı Aztekçe şişmek, balonlaşmak anlamına gelen tomate sözcüğünden gelir. İspanyollar Meksika’nın tomatto’sunu 16. yüzyılda tomate adıyla Avrupa’ya getirerek tanıttılar. Domatesin Türkiye’ye patlıcan gibi Avrupa üzerinden geldiği düşünülmektedir. Tomate adı Türkçe’de domates olarak değişikliğe uğramıştır, ancak domatese ülkemizin birçok yerinde değişik adlar da verilmiştir. Bazı yörelerde domatese frenk, firenk, ferenk veya firek denir. Bu adlar domatesin dışarıdan geldiğini, yabancı olduğunu anlatan adlardır. Anadolu’nun bazı yerlerinde meyvesinin yuvarlak oluşu nedeniyle topalak, tombalak, topul, yumru gibi adlar da almıştır. Seyhan bölgesinde domatese domatra denmektedir.

Amerika kıtasında And dağları’nda yetişir. Kiraz büyüklüğünde meyve veren bitki, Perulu ve Meksikalı Kızılderililer tarafından tarımı yapılarak geliştirilmiştir. Kristof Kolomb, 1498 yılında Amerika’ya yaptığı ikinci seyahatinden dönerken domatesi beraberinde getirmiştir. İlk yetiştirme denemeleri 1554 yılında İtalya’da yapılmıştır. Avrupalıların domatesi sebze olarak benimsemesi uzun sürmüştür. Zamanın bilim insanları domatesin, güzel avrat otu ve ban otu gibi zehirli bitkiler ailesinden (solanaceae) olduğu için zehirli olduğuna inanıyorlardı. Bu inanç halk arasında da yaygın olduğundan, domates Avrupa’da ancak 18. yüzyılın ortasından sonra mutfaklara girmeyi başarabildi.

Domatesin Türkiye’ye ne zaman geldiği ve ne zamandan beri tarımının yapıldığı tam olarak bilinmemektedir, ancak 17. yüzyılın başında Türkiye, İran, Suriye ve Mısır’da tarımının yapılmakta olduğu bilinmektedir.

Birçok ülkede, domatesin cennet elması olduğuna inanılıyordu. Halk arasında bir bitki hem çiçek açıyor hem de meyve veriyorsa ancak cennetten gelmiş olabilir inancı yaygındı. Fransa’da domatesin pomme damour (aşk elması) olarak adlandırılması, Fransızların domatesi afrodizyak olarak kabul etmelerinden kaynaklanmaktadır.

Domatesin Faydaları ve Zararları NelerdirTıbbi Nitelikleri: Büzücü, canlandırıcı, enfarktüse karşı koruyucu, iştah açıcı, idrar söktürücü, kanser önleyici, sürücü. Domates vücudun gençleşmesine yardımcı olur, iç yapısını güçlendirir, metabolizmasını destekler. Vücuttaki tüm epitel dokuyu korur, güçlendirir. Enfeksiyonlara karşı korur, enfeksiyonun etkisini azaltır, tedavi eder. Kandaki şekeri yükseltir, beyni ve sinir sistemini canlandırır, kronik yorgunluklarda yardımcı olur. Sağlıklı bir cildin oluşmasını sağlar. Yeni bağ dokusunun oluşmasına yardımcı olur, akyuvarlarm üretilmesini hızlandırır. Uyku verici etki yapar. Vücuda zarar veren nitrosaminlerin oluşmasını önler. Bağışıklık sistemini güçlendirir. Erkekleri prostat kanserine karşı korur. Domatesin bol olarak yetiştiği ve yendiği Akdeniz ülkelerinde daha az prostat kanseriyle karşılaşılmaktadır.

Kırmızı domateste yüksek ölçüde antioksidan vardır. Bu antioksidan maddeler ve domatese kırmızı rengini veren likopen kansere karşı koruyucudur. Likopen bir karotenoidtir. Domatesle insan hücrelerinin bir benzerliği vardır: hem domatesin hem de insanın hücre koruyuculannın %70’ini likopen oluşturur. Araştırmalar likopenin kalp hastalıklarına ve kansere karşı çok iyi bir koruyucu olduğunu göstermiştir. Likopen ayrıca salça, ketçap gibi domates ürünlerinde de bulunur. Likopen akciğer, bağırsak, cilt, ağız, idrar torbası, rahim, meme, mide ve pankreas kanserlerine karşı koruyucudur, yaşlılıkta körleşmeyi önler, enfarktüs ve kan dolaşımı hastalıkları tehlikesini de yan yarıya azaltmaktadır.

100 g domateste 3 mg, 100 g domates suyunda 10 mg, 100 g ketçapta 16 mg, 100 g domates salçasında 42 mg likopen bulunmaktadır.

Pişen domatesteki C vitamini oranı pişme süresiyle orantılı olarak azahrken, likopen ve diğer antioksidanların oranı artmaktadır.

Likopen kuşburnu, pembe greyfurt ve karpuzda da bulunmaktadır. Domateste bol miktarda klorojenik asit ve parakumarin asit bileşimleri bulunur. Bu maddeler tehlikeli kansorejen madde olan nitrosaminlerin oluşmasını önlemektedir. Domateste bulunan yağ eritici maddeler bağ dokusunda yağ toplanmasını (selüliti) önler.

Domates kandaki şeker oranını artırarak yorgunluk ve konsantrasyon zayıflığın’ önler. Bu gibi durumlar-da 1-2 bardak domates suyu içmek yeterlidir. Domateste kolesterol yoktur. Hatta içindeki likopen ve C vitamin kötü kolesterolün damar duvarlarına yerleşmesine engel olur.

Domates çekirdeği kanın pıhtılaşmasını önler ve bu nedenle felce ve enfarktüse karşı harika bir koruyucudur. Her gün yenen dört domates çekirdeği kanın pıhtılaşmasını %72 oranda azaltmaktadır. Ayrıca do-mateste bulunan potasyum kanın akışkanlığını artırır, tüm hücrelerin oksijen ve yeterli gıdayla beslenmesini sağlar. Bu da yüksek tansiyonun düşmesine yardımcı olur. Likopen ayrıca UV ışınlarına karşı da koruyucudur. Yapılan araştırmalar, günde 40 g domatesle 10 g zeytinyağı yemenin cildi UV ışınlarına karşı 2-3 faktörlü koruyucu gibi koruduğunu göstermiştir. Domates alkalik özelliği nedeniyle romatizma hastalığında da önerilmektedir.

Kullanıldığı Yerler: Akne, bitkinlik, böcek sokması, gut hastalığı, cilt hastalıkları, kalp, kansızlık, peklik, romatizma, sedef hastalığı, sistit, üre.

Botanik: Tüm dünyaya yayılmış olan solanaceae ailesinin, Güney Amerika’da 1000’den fazla türü yetişmektedir. İnsanlık binlerce yıl önce bunların bir bölümünden gıda maddesi olarak yararlanmaya ve tarımını yapmaya başlamıştır. Domates başlangıçta altın sarısı rengindeydi ve çok yıllıktı. kırmızı rengini birçok melezleştirme çalışmaları sonucu kazandı. Domates dana karşı çok duyarlıdır. Bu nedenle Batı Avrupa’da ve birçok ülkede seralarda yetiştirilir. Günümüzde 600 tür domates yetiştirilmektedir. .Domatesin birçok türünün ülkemizde yaygın olarak tarım’ yapılır. Otsu görünümlü bir yıllık bitki çok dallıdır. Genellikle sırık veya yer domatesi olarak yetiştirilir. Yumuşak gövdelidir. Birleşik yapraklar ve tüm bitki tüylüdür. Bitki üzerindeki bezelerden kendine özgü bir koku salgılar.

Domatesin meyvesi kırmızı renklidir, ancak çok seyrek olarak sarı veya menekşe rengi olabilir. Kırmızı rengi ana boya maddesi likopen’den ve az da olsa karoten ve ksantofilden kaynaklanır. Domatesin tarım’ yapılır. Meyvesinin rengine, büyüklüğüne ve biçimine göre sınıflandırılır. Bazı araştırmacılar domatesi yapraklarının karakterlerine göre de sınıflandırmaktadır.

Nelerinden Yararlanılır: Meyvesinden, meyve suyundarı, yaprak, dal ve gövdesinden yararlanılır.

Toplanması ve Saklanması: Domates olgunlaştıktan sonra elle toplanır. Toplandıktan sonra sıcaktan ve güneşten korunmalıdır. Havadar ve serin yerlerde saklanmalıdır. Sert ve kızarmış domates 8-10° C’de 1-2 hafta saklanabilir. Yeşil olarak toplanan domates 18- 20° C’de ve %85-95 nemli ortamda yavaş yavaş kızarmaya başlar.

Domates dondurularak saklanabilir. Dondurulmak istenen domatesin olgun, sert ve zedelenmemiş olması gerekir. Dondurulmuş domates ancak pişirilmek için kullanılır. Domates dondurulmadan önce yaklaşık 3 dk kaynar suda bırakılır, rengini ve amma koruması için hemen, çok kısa süre buzlu suya sokulup çıkarılır. Kurulanan domatesler bir torbaya konarak dondurucuya konur.

Domates kurutularak da saklanabilir. Özellikle Akdeniz kıyı ülkelerinde güneşin bol olduğu yerlerde domates kurutulur. Domatesin kuruması için en az 3 gün kuvvetli güneşte kalması gerekir. Soğuk ülkelerde fırınlarda 80°C sıcaklıkta 12 saatte kurutulur.

Kokusu ve Tadı: Domatesin kendine özgü baharlı, hoş bir kokusu vardır.

Yan Etkileri: Domates soyan, dokunan bazı insanlarda cilt alerjisi yapabilir. Çok fazla çiğ domates yiyenlerde, çok ender olarak ciltte kızarıklıklar, kabartılar ve kusma görülebilir. Olgunlaşmamış domateste %02 oranında solanin adlı alkaloit bulunur. Domates olgunlaştıkça solanin oranı azalır. Solanin zehirli bir alkaloittir, ancak yeşil domatesten yapılan turşudaki solanin oranı çok düşüktür, zehir etkisi yapmaz. Yeşil domates turşusunun suyu içilmemelidir. Yeşil domates yemeği ender olarak çocuklarda alerjiye neden olabilir.

Tavsiyeler:

Böcek ısırması, Sokması: Domates taze yaprak, dal Böceğin iğnesi kalmışsa önce iğne çıkarılır ve üzerine ezilmiş taze domates yaprağı Veya ezilmiş körpe dalları bağlanır.

Cildi Gerdinleştirici (Derideki Gözeneklerin küçülmesini sağlar): Domates taze ince dilimlenen taze’domates yüze konur, 10-20 dakika bırakılır. Yüz bol soğuk suyla yıkanır.

Güçlendirici: Kırmızı biber toz (acı) 7 bıçak ucu Bayır turpu rendelenmiş 15 g Susam ezilmiş tohum 30 g Sarımsak 2 diş Kereviz sap 2 adet Limon Su 1 adet Domates suyu 25O ml Limon suyu, rendelenmiş bayır turpu, sarımsak ve kereviz sapları bir miksere konur, kırmızı biber de eklenerek püre durumuna gelinceye dek çırpılır. Günde 2 bardak içilebilir. Bekletilmemelidir.

Romatizma: Domates su 300 ml Yemeklerde 300 ml taze preslemiş domates suyu içilir. Bu küre 3-4 hafta devam edilir, 1-2 hafta ara verilir. Sedef Hastalığı: Domates taze yaprak Taze toplanmış yapraklar ezilerek hasta olan yerin üzerine bağlanır.

Sistit: Domates su 1 litre 1 litre domates suyuna 10 ml sıvı yağ karıştırılır, yaklaşık 1 saat kaynatılır. 2-3 hafta boyunca, günde yarım lire karışım tüm güne bölünerek içilir.

Kısa Açıklamalar:

1). Domates safrayı artırır, safra tıkanıklıklarını önler. Bu nedenle sarılık olanlara genellikle domates yemeleri önerilir.

2). Kansızlara içinde yüksek oranda bulunan madenler ve vitaminler nedeniyle kan yapıcı olarak verilir.

3). Pişmiş domates zor, çiğ domates kolay sindirilir.

4). Domates sevmeyenler için eczanelerde likopen tabletleri satılmaktadır. Ancak domatesteki likopen vücut tarafından daha iyi değerlendirilmektedir.

5). Cilt problemleri, bronşitli astım, iskorbüt, yorgunluk, peklik, gut hastalığı ve üre için bol taze domates yenmeli, domates suyu içilmelidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.