Çiriş Otu Nedir? Nasıl Kullanılır? Faydaları Nelerdir?

Mahalli adı: Sari çiriş, dağ pırasası, kiriş, yabani pırasa, çıreş, sarı zambak.

Kökeni ve Yayılışı: Anavatanı Asya’dır. Akdeniz Bölge-sinde yetişen 8 türü vardır. Bunlardan ülkemizde Akdeniz ikliminin hakim olduğu yerlerde A. aestivus ve A. fistotolus bol miktarda yetişir. Eremurus spectabilis, Doğu ve Güney Doğu Anadolu dağlarında, A. aestivus ise Akdeniz Bölgesinde yaygındır. Bu gün ülkemizde çiriş, Doğu Anadolu’da; Bingöl, Kığı, Tekman, Çat bölgelerinde yaygın olarak yetişir. İstanbul piyasasında Divriği çirişi, Kayseri çirişi ve Bursa çirişi olarak 3 çeşit bulunur. Bunlar içerisinde en iyi çiriş, Divriği çirişidir.

Bitkisel Özellikleri: Bitkinin yer altında, kalın rizomları bulunur. Yumrular ahtapot gibi açılmıştır. Eremurus cinsi çirişotunda kök, şişkin parmak biçiminde sarı renktedir ve nişasta içerir. Gövdesi 1.5 cm. kalınlıkta olup 1 m’ye kadar boylanır. Gövde, dik büyür, tüysüz ve çıplaktır. Çirişotunun yaprakları rozet oluştururlar. Yapraklar tabanda toplanmış, uzun şeritsidir ve orta damar boyunca oluk şeklinde katlıdır. 1-4 mm. genişlikte aşağı kısımları sert ve dildir.

Pembemsi, beyaz renkli çiçeklerin oluşturduğu çiçek salkımları vardır. Bu çiçekler; 15-25 cm. uzunluğunda, salkım yada bileşik salkım halinde toplanır. E. spectabilis türleri tüysüz sarı çiçekli, A. aestivus ise beyaz yada pembemsi çiçeklidir. Meyve, kapsül veya sert çekirdekli bir şekilde olabilir. içerisinde çok sayıda tohum vardır. Endosperm bakımından zengindir.

İçerikleri: Bitki ünilün yönünden zengindir. Kökler müshilaj, glikoz ve fruktozdan oluşmuş bir oligosakkarit taşımaktadırlar. Çiriş, ticarette alçı ile tağşiş edilmiş şekilde bulunmaktadır.

Faydalanma Yönleri: Çiriş bitkisinin faydalanılan kısımları kök, rizom ve yapraklarıdır. Yap-rakları sarardıktan sonra, kökler topraktan çıkartılır. Güneşe serilerek kemik gibi sertleşinceye kadar kurutulur ve değirmende öğütülerek çiriş tozu elde edilir. Glukoz ve fruktoz içeren, bu maddeden yapılan merhemler uyuz ve frengi hastalıklarının tedavisinde kullanılır.

Ayrıca yaraların tedavisinde, idrar ve âdet söktürücü, kadınların özel hallerinde kandaki beyaz akıntryı giderici olarak faydalanılır. Müzmin ağrıları keser, adet düzensizliğini giderir, saç kıran tedavisinde kullanılır. Elde edilen çiriş su ile karıştırılıp mayalandırılır. Mayalanan ve hamur haline gelen bu madde; ayakkabı ve kese kağıdı sanayiinde yapıştırıcı olarak kullanılır.

Ayrıca, bazı dokumalarda apreleme amacı ile kullanılır. Taze yaprakları da bazı yörelerde, özellikle Doğu Anadolu’da, gıda ve konserve yapımında kullanılır. Çirişten ayrıca süs bitkisi olarak da faydalanılır. Görünüşünün güzel olması nedeni ile güzel bir salon bitkisidir.

1 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.