Boğa Dikeni Nedir? Kullanımı, Faydaları ve Zararları Nelerdir?

Anavatanının Avrupa’nın güneybatısı, Balkanlar, Ön Asya, Kuzey Afrika, Güneybatı Asya olduğu sanılmaktadır. Göz dikeni Karadeniz ve Akdeniz’in güney ve kuzey kıyılarında yetişmektedir. E. Planum L. Avrupa’da ve Anadolu’da yetişmektedir. ilaç olarak tarihçesi eski bitkilerdendir. Theophrast, Dioskorides, Plinius ve birçok hekim bitkiyi karaciğer hastalıkları, gaz şişkinliği, zehirlenme, epilepsi ve kadın hastalıklarında kullanılmıştır. Madaus kramp çözücü, idrar ve menstrüasyon söktürücü özelliklerinden yararlanmıştır. Mavi renkli olan E. Maritumum L.’e, nazardan koruduğuna inanıldığından göz dikeni adı verilmiştir.

Ayrıca Avrupa’da, E. Campestre L.’in kökünün erkek cinsel gücünü artırdığına ve bitkiyi üzerinde taşıyan erkeklerin, kadınların kalbini kolayca kazanacağına inanılırdı.

Tıbbi Nitelikleri: İştah açıcı, idrar söktürücü, menstrüasyon ayarlayıcı.

Kullanıldığı Yerler: Albüminüri, iştahsızlık, ödem, üre. Günümüzde yapılan araştırmalar E. Planum’un boğmacada öksürük kramplarını yatıştırıcı olduğunu göstermektedir. Bu özelliği Avrupa’nın bazı yörelerinde uzun süredir bilinmektedir.

Botanik: Avrupa’da 1000 m, Ülkemizde 1800 m’ye dek görülebilen boğa dikeni kireçsiz topraklarda, güneşli yerlerde, yol kenarlarında, kuru çayırlarda yetişir. Edirne, Çanakkale, Kırklareli, İstanbul, Bursa, Bolu, Amasya, Kütahya, Ankara, Kayseri, Sivas, Elazığ, Muş, Bitlis, Konya, Hatay, Urfa, Mardin çevresinde yetişir. Ülkemizde 20 türü yetişmektedir.

E. Maritimum L. (göz dikeni) Avrupa’nın kuzey kıyılarında yetişir. Ülkemizde adalar, Kırklareli, İstanbul, İnebolu, Samsun, Trabzon, Rize, Çanakkale, İzmir, Antalya kıyılarında yetişir. E Planum L. (düz tokuz otu) tüm Avrupa’da Kuzeybatı Anadolu’da ve İstanbul da yetişir. Çok yıllık olan bitkinin boyu 50-60 cm’e ulaşır. Gövde kalın, dayanıklı, çok açık yeşildir. Yanlara doğru birçok dal verir. Saplı yapraklar tabanda, yukarıya doğru gövdeye yapışıktır; beyaz damarlı, çok açık yeşil, parçalı, kenarları dişli, dikenlidir. Temmuzdan eylüle dek açan çiçekler beyazımsı veya gri yeşildir. Bol çiçekli olan çiçek başları 10-15 mm yüksekliğindedir, tabanların’ 6-7 dar uzun yaprak çevreler. Kök, kalın silindirik, kahverengi, odunumsudur.

Boyu 1 m’ye ulaşabilen düz tokuz otu taban yaprakları saplı, yassı, yumurtamsı kalp biçimli, kenarları testere dişlidir. Ortadaki yapraklar gövdeye yapışıktır. Üstteki yapraklar 5 parçalı, dikenli, testere dişlidir. Çiçek taç yaprakları açık mavi veya beyazımsı mavidir. Kök beyaz boğa dikenine göre daha kalındır ve toprağın derinliklerine gider. Kolaylıkla tarımı yapılabilir. Boğa dikeni, göz dikeni ve düz tokuz otu Avrupa’da korunmaya alınmıştır.

Nelerinden Yararlanılır: Kökünden ve yapraklarından yararlanılır. E. Maritmum’un kökünden, E. Planum’un toprak üstü bölümünden yararlanılır.

Toplanması ve Saklanması: Kök topraktan baharda veya sonbaharda çıkarılır, çok iyi temizlenir. Boylamasına ikiye kesilerek ipe seyrek dizilir, gölge, havadar yerlerde asılarak kurutulur. Yaprak temmuz ve ağustosta toplanır, ince serilerek gölgede kurutulur. Neme çok duyarlı olduğundan hava geçirmeyen kaplarda, kuru yerlerde saklanır.

Kokusu ve Tadı: Boğa dikeni başlangıçta tatlımsı, sonra acıdır. Düz tokuz otunun kökü daha aromalı ve tadı daha keskindir.

Yan Etkileri: Bilinen herhangi bir yan etkisi yoktur.

Kullanma Biçimleri: içten uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Çayı, suyu ve taze yapraklarından yararlanılır.

Çay (Düz tokuz otu): 1 çay kaşığı bitkiye 1 çay fincanı sıcak su eklenir, 15 dk demlenip süzülür. Günde 2-3 çay fincan’ içilir.

Çay: 2 çay kaşığı kıyılmış köke 150 ml sıcak su eklenir, 5-10 dk kaynatılır, balla tatlandırılarak içilir.

Süt: Taze bitkinin yapraklan preslenerek elde edilir.

İçindeki Bazı Maddeler: Eterli yağ, saponin, tanen, alkaloit izi, elma asidi, glikol asit, limon asidi, oksal asit.

Düz tokuz otunda yaklaşık %45 saponin, %1,46 ta-nen, %0,125 eterli yağ ve diğer maddeler.

Tavsiyeler:

Akciğer ve Göğüs Hastalıkları, Ülser (Madaus): Boğa dikeni su 50 ml 1 yemek kaşığı suyu 150 mI soğuk su, bal veya kandis şekeri karıştırılarak içilir.

Albüminüri: Boğa dikeni kuru kök 50 g kuru kök 200 ml suda 5 dk kaynatılıp süzülür. 2 gün, günde 3 çay fincanı, yemek saatleri arasında içilir.

İdrar Söktürücü: Boğa dikeni bitki 50 g  yaprak, kök karışımı 150 mI suda 5 dk kaynatılıp süzülür. Günde 4-5 çay fincan’, yemek saatleri arasında içilir.

Ödem: Boğa dikeni kök 50 g  kök 500 mi suda 5 dk kaynatılır, soğumaya bırakılır, süzülür. Günde 3 çay fincan’ 2 gün yemek saatleri arasında içilir.

Üre: Boğa dikeni kök 50 g  kök 150 ml suda 5 dk kaynatılır, soğumaya bırakılır. İçileceği zaman süzülür. Günde 3 çay fincan’, yemek saatleri arasında içilir.

Kısa Açıklamalar:

1)Boğa dikeni sirkesi iştah açıcı olarak kullanılır. Sirke taze ve körpe yapraklar sirkede yatırılarak yapıla-bilir.

2)Taze körpe kökü kuşkonmaz gibi yenir, sürgün ve yapraklarından baharda salata yapılır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.