Deli Dana Hastalığı Nedir? Nasıl Bulaşır? Belirtileri Nelerdir?

Avrupa 1980’li 90’lı yıllarda sayısı 190.000’lere ulaşan çiftlik hayvanında kendini gösteren çok ölümcül bir salgınla sarsılmıştır. Sığırlarda görülen bu beyin hastalığı, vCJD adı verilen bir virüsün neden olduğu ve hayvanda duruş, hareket, duyu bozuklukları ve beyindeki yapısal bozukluklarla kendini gösteren Bovine Spongiform Encephalopathy yani halk arasındaki adıyla Deli Dana hastalığıdır.

BSE’ye neden olan virüs beynin düzensiz çalışmasına sebep olur ve beynin yapısına ve fonksiyonlarına ciddi zararlar verir. Hastalığın bulaştığı hayvan, sıradışı hareketler yapmaya başlar ve nihayetinde ölür. Hastalığın Deli Dana adıyla anılmasının nedeni hayvanın, beyninin düzensiz çalışmasından kaynaklanan bu olağandışı hareketleri yapması nedeniyledir. Sinir hücrelerine etki eden ve sinir dokularının bozulmasıyla karakteristik özelliklerini göstermeye başlayan bu hastalıkta beyin süngerimsi bir yapıya dönüşür. Öldürücü olan bu hastalık aynı zamanda bulaşıcıdır.

BSE ilk ilk kez .1986 yılında İngiltere’de tanımlanmıştır. Yapılan araştırmalar 1985 yılında İngiltere’de çok az sayıda Deli Dana vakası olduğunu göstermiştir. Ancak bu hastalığın giderek hayvanlar arasında yayılarak İngiltere ve bazı Batı Avrupa ülkelerinde kendini yoğun olarak gösterdiği de bilinmektedir. 2006 yılı başlarına kadar İngiltere, İskoçya ve Galler bölgesinde yaklaşık 183.000 BSE vakası tespit edilmiştir. Ancak yıl itibariyle hastalığın yüksek rakamlara çıktığı yıl yaka sayısı 37 bin ile 1992 yılı olmuştur.330 Bu süre içinde sadece bu bölgelerde değil Avrupa’da da kendini gösteren Deli Dana yüksek sayıda çiftlik hayvanına bulaşarak Avrupa’yı çok tehlikeli bir salgınla karşı karşıya getirmiştir.

Hastalık hayvanların ardından bu hayvanların etlerini ve yan ürünlerini tüketen insanlara da bulaşarak tehlikesini daha da ciddi hissettirmeye başlamıştır. İngiliz büyükbaş hayvancılık sektörü çökmüş bu ülkeden hayvan eti ve yan ürünleri ihracı tamamen durmuş, ülkeler İngiltere ve bazı Avrupa ülkelerinden büyükbaş hayvan ve yan ürün alimin’ tamamen durdurmuşlar-dır. 27 Mart 1996 yılında AB, İngiltere’ye sığır eti ihracı yasağı koymuş ardından da İngiltere iki buçuk yaşından büyük olan 4 milyon büyükbaş hayvanı itlaf etmiştir.331 Avrupa Birliği’nce İngiltere’ye koyulan bu yasak 2006 yılına kadar devam etmiştir. Yasağın kaldırılmasıyla birlikte İngiltere, 1 Ağustos 1996’dan sonra doğan sığırlar ve 15 Haziran 2005’den sonra kesilen hayvanlardan elde edilen sığır eti ile et ürünlerini ihraç etmeye yeniden başlamıştır.

Virüsün Kan Ve Kan Ürünleri Yoluyla da Bulaşabildiği Tespit Edilmiştir…

Daha önce virüsün sadece virüs taşıyan hayvanlara ait et ve sakatatların tüketilmesi yoluyla geçtiği düşünülürken 2003 yılında virüsün kan yoluyla da geçtiği tespit edilmiş ve İngiliz Bio Products Laboratory Şirketi’nin 14 ülkeye vCJD virüsü taşıma ihtimali olan kan ve kan ürünleri ihraç ettiği duyurulmuştur.

BSE’ye Neden Olan Mikroorganizma Nasıl Bir Yapıya Sahip?…

Bu yapı tam olarak tanımlanamamış olmakla birlikte kuluçka süresinin çok uzun olduğu bilinmektedir. Isıya çok yüksek bir dayanaklılığı olduğundan, bağışıklık sistemini devreye sokmadan sinsice vücut içinde hareket edebildiğinden, vücudun bu organizmaya karşı bağışıklık sistemini harekete geçirmesi ve antikor oluşumunu sağlaması mümkün olmamaktadır. Bu durum BSE’ye neden olan mikroorganizmayı hem fiziksel hem biyolojik hem de kimyasal olarak klasik virüs tanımı içine sokmayı engeller. Bu nedenledir ki ‘Deli Dana’ ve ayni gruptaki diğer hastalıkların alışılmamış virusler olarak tanımı yapılır ve prion adı verilir. Prionlar protein partikülleri olarak tanımı yapılan ve vücuda girdikten sonra kendi türünde proteinler üretmeye başlayan partiküllerdir.

Bilim adamlarının tahminlerine göre hastalığı da işte protein görünümündeki bu prion kısımlar taşımaktadır. Hasta hayvanların etinin yenmesi ya da bunların dokularından üretilen serum yada ilaç gibi maddelerin kullanılmasıyla bu prionlar vücuda girmektedir. Sahte protein görünümlü bu sinsi yapılar, vücuda girdikten sonra dokuların normal protein üretimini etkileyerek bozuk bir protein çeşidi yani prion üretilmesine neden olmaktadırlar, İşte bu anormal proteinlerin beyin dokusunda birikmeye başlamasıyla ‘Deli Dana Hastalığı’ ortaya çıkmaktadır.

Prion, beyin ve omurilik gibi sinir sistemi hücrelerini etkileyerek bunları süngersi bir hale getirmekte ve sistemin görevlerini yerine getirmesini tama-men engellemektedir. Diğer yandan prionların pişirme yada dondurma yöntemiyle yok etmek mümkün değildir. Hem sterilizasyon hem de pişirme işlemleri için alışılmışın çok daha üstünde yüksek ısıya ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca normalde uygulanan ve etkili olan klasik dezenfekte işlemleri ve kimyasalları Deli Dana hastalığı için etkili yöntemler değildir.

Virüs Bir Hayvandan Diğerine Nasıl Bulaşıyor?

Halk arasında genelde Deli Dana olarak adlandırılmalarına rağmen hastalığın, görüldüğü hayvana göre tanımı ve adı da değişmektedir. Mesela Deli Dana hastalığına çok benzeyen ve sadece koyunlarda görülen hastalığın tıp literatüründeki adı Scrapie’dir. Yaklaşık 250 yıldır bilim adamlarınca tanımı yapılmış olan bu hastalık diğer hayvanlara da çeşitli yollarla bulaşabilmektedir. Koyunlarda görülen scrapie’nin BSE’nin asıl kaynağı olduğu düşünülmektedir. Bulaşma doğrudan doğruya değil özellikle bu koyunlardan elde edilen yemler aracılığıyla olmak-tadır. Scrapie hastalığı görülen koyunların kemik ve etleri kullanılarak elde edilen et ve kemik ununun sığır yemlerinde kullanılması hastalığın koyunlardan sığırlara geçişini sağlamaktadır. Özellikle hasta koyunların iç organları ve kemiklerinin, hastalığı daha yoğun bulaştırma kaynağı olduğu da bilinmektedir.

BSE, bu hastalığı taşıyan beyine ya da diğer sinir sistemi dokularına temas edilmesi yoluyla da bulaşır. Bu bulaşmanın gerçekleşmesi, bunların gıda olarak tüketilmesi şeklinde, sinir dokusuna bulaşmış yiyeceklerin tüketilmesi şeklinde yada hastalıklı ete değmiş aletlerin kullanılması yoluyla gerçekleşir.

Bu yollarla tanımlaması yapılamayan, bulaşıcı, hastalıklı bir ajan beyine ulaşır. Beyine ulaşan bu ajan yıllarca hareketsizce beyinde yerini muhafaza edebilir. Bu süre 1 0-1 5 sene bile olabilir. Daha sonra bu ajan harekete geçtiği anda beyin hücrelerini tahrip edip öldürmeye başlar. Beynin görünümü daha önce de belirttiğimiz gibi sünger içindeki delikler gibi, iri büyük delikli bir yapıya dönüşür. Bu bilinmeyen ajanın harekete geçmesinin ardından bir yıl dolmadan Deli Dana hastalığına yakalanmış canlı ölür.

Hastalığı Kapan Hayvanlarda Ve insanlarda Ne Gibi Belirtiler Meydana Gelmektedir?

İneklerin BSE hastalığına yakalanmaları durumunda bu hayvanlarda kilo kaybı, anormal davranışlar, cansızlık görülür. Ardından hayvanın sinir sistemi iflas eder ve felç geçirerek ölüm gerçekleşir.

insanlarda ise psikiyatrik bir takım problemler görülür. Paranoyalar başlar ve duygusal sorunlar yaşanır.338 Daha sonra kas koordinasyonlarında aksamalar oluşur. Mesela denge kaybı, konuşma bozuklukları görülür, kas kasılmaları, hafıza kaybı gibi durumlar meydana gelmeye başlar. işitme ve görme gibi duyularda kayıplar baş gösterir. En son olarak da hasta komaya girer ve ardından ölüm gerçekleşir.

BSE’nin, insanlarda felç ve ölüme neden olan Creutzfeldt-Jacob Disease (CJD) ile bağlantılı olduğu genel bir görüş olarak kabul edilmektedir.339 Bilim dünyası, 1996 yılında, İngiltere’de 10 kişinin CJD sonucu öldüğünü açıklamıştır. Bu ölümlerin nedeninin klasik CJD olmadığı ve sığırlardan insanlara; hasta sığırların tüketilmesi ile geçen Deli Dana hastalığının insanlardaki şekli, yani yeni tip CJD (vCJD) olduğu tespit edilmiştir.

Hastalığın Görüldüğü Ülkeler…

2006 yılı değerlendirmelerine göre, İngiltere’de 161, Fransa’da 15, İrlanda’da 4, ABD’de 2, Kanada, Falkland Adaları, İtalya, Almanya, Danimarka, Japonya, Hollanda, Portekiz, İsviçre, Umman, Suudi Arabistan ve ispanya’da çok az sayıda deli dana hastası olduğu bildirilmiştir.340 Ancak bu vakaların İngiltere’den ithal edilen canlı hayvanlar veya hayvan yemlerin-de kullanılan hasta hayvanlara ait et-kemik unuyla ilişkisi olduğu tespit edilmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.