Yazının İcadı, Tarihi ve Gelişimi

İlk yazıyı M.O. 3200 yıllarında aşağı Mezopotamya’da yaşayan Sümerlerin bulduğu bilinir. Ancak yazı benzeri işaretlerin kullanımı M.Ö. 8000’li yıllara kadar gider. Sümerlerin bulduğu çivi yazısı şekiller üzerine kuruludur. Her varlık ve olay için bir şekil kullanılır.

Sümerlerin çivi yazısı: Sümer yazısının ilk örneklerinden, toprak hamurundan yapılan kil üzerine çizilen sembolize şekillerin konşimento, senet, borç belgesi gibi ticari belgeler olduğu anlaşılmaktadır. Daha sonraki yıllarda gelişen Sümer yazısı, eşya ve insan isimlerini içeren 1.200 logografik (resim benzeri) sembollü bir iletişim aracı olmuştur. Zamanla yazının logografik nitelikleri, çizgisel :timler kazanarak alfabe benzeri şekillere dönüşmüş ve fonolojik unsurlar içermeye başlamıştır.

M.Ö. 3. yüzyıla gelindiğinde Asurlular ve Babilliler, Sümer dilini geliştirerek kendi yazılı dillerini oluşturmuşlardır. Ünlü Hamurabi Kanunları, Eski Babil diliyle yazılmış bir yazı örneğidir. Koyuncuk’ta, eski başkent Ninova yıkıntıları arasında Austen Henry Layard adlı bir İngiliz, Asur hükümdarı Asur Bani-barın kitaplığını bulmuştur. Buradaki bütün kitaplar lüleci çamurundan yapılmış levhalar şeklindeydi. Bu büyük ve kalın levhaların üzerine üç köşeli sivri çomakla yazı yazılırdı. Çomak, çamurun içine batırılıp hızla çekilince kalın başlayıp incecik kuyruk halinde biten bir iz meydana gelirdi.

Babilliler ve Asurlular böylece çok çabuk yazı yazarak çivi yazısının düzgün ve incecik satırlarıyla levhaları doldururlardı. Bu iş bittikten sonra, levhalar daha dayanıklı olması için çömlekçiye verilirdi. Eski Asurlular da çömlekçiler kitap pişirirlerdi. Böylece taş gibi dayanıklı kitaplar oluşurdu. Asurlular balçık üzerine sadece yazı yazmazlar, basma da yaparlardı. Değerli taşlardan, kabartma resimlerle süslü merdane biçiminde mühürler kazırlardı. Bir antlaşma yaptıklarında bu merdaneyi balçık tablet üzerinden geçirirlerdi. Böylece tablet üzerine çok iyi seçilebilen bir mühür çıkardı. Basmalar üzerindeki desenler bugün halen benzer bir yolla yapılmaktadır. Rotatif basma makinesi de bu sistemle çalışmakta ve yazılar merdanenin üzerinde bulunmaktadır.

Hiyeroglif yazının mucidi Mısırlılar

Aynı dönemde Mısırlılar da, Sümer ve Asur yazılarından esinlenerek hiyeroglif yazıyı geliştirmişlerdir. Mısırlılar yazılarını Nil nehri kıyılarının bataklık kısımlarında yetişen papirüs bitkisinden yaptıkları kağıtlar üzerine yazıyorlardı. Eski Mısır’ın İskenderiye kentindeki kütüphanede bir milyona yakın papirüs tomarı bulunuyordu. İskenderiye Kütüphanesi uzun yıllar boyunca dünyanın en büyük kütüphanesi oldu. Ancak bir süre sonra Anadolu’daki Bergama Kütüphanesi ön plana çıkmaya başladı. Bunun üzerine dönemin Mısır firavunu, Bergama’ya Mısırdan papirüs gönderilmesini yasakladı. Bergama hüküm-darı da ülkesinin en usta adamlarını bir araya toplayıp papirüs yerini tutacak bir malzeme hazırlamalarını emretti. Parşomen işte böyle doğdu Yunanca’da pergament olan parşomen, doğduğu kent olan Pergamon’dan adını almıştı. Kısa bir süre sonra parşomenin katlanıp, defter haline getirilebileceği anlaşıldı. Ayrı ayrı yapraklardan dikilmiş kitap da böyle ortaya çıktı.

Fenike alfabesinden Latin alfabesine…

Bugün kullandığımız Latin alfabesi, Fenikelilerin çivi yazısını kullanarak geliştirdikleri sembollere dayanmaktadır. M.Ö. 2. yüzyılda Mezopotamya’nın kuzeybatısı ile bugünkü Lübnan evresinde yaşayan Fenikeliler, Fenike alfabesini icat etmişlerdi. Günümüze ulaşan birçok kutsal metin Fenike alfabesiyle yazılmıştır. Afrika-Asya dil grubunun bir parçası olan Semitik Fenike dili, yoğun deniz ticaretiyle batıya doğru uzanarak Yunan uygarlığına ulaşmıştır. Yunan Alfabesi belli bir süreçten geçerek M.Ö. 1000-900 yıllarında son şeklini almıştır. Alfabeye Yunanlıların en önemli katkısı sesli harfleri de alfabenin içine almaları-.sır. Böylece bugünkü yazı sisteminin zemini oluşmuştur.

21 karakterli Latin alfabesi ise M.Ö. 1. yüzyılda son şeklini almıştır. Latin alfabesi orta çağların sonuna kadar Avrupa’nın tek ortak alfabesi olmuş ve tüm tıp, hukuk, fen ve güzel sanattır kitapları Latin alfabesiyle yazılmıştır.

6 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.