Portekiz Nasıl Bir Ülkedir? Nüfusu, Tarihi, İklimi, Ekonomisi

KONUM: 91.971 km2 alanlı 10.3 milyon nüfusu ile Portekiz, Avrupa’nın güneybatısında ve İber Yarımadasının batı kesiminde bulunur. Kuzeyinde ve doğusunda İspanya, güneyinde Cadiz Körfezi, batısında Atlas Okyanusu bulunur.

Kıyı uzunluğu 1. 793 km’dir. İspanya ile 1. 214 km sınırı vardır. Toplam 92. 391 km2 alan kaplayan ülke arazisinin 440 km2 sini akarsular ve göller oluştururken, 951 km2 si kara yüzeyidir.
Ülkenin en alçak yeri 0 m ile Atlas Okyanusu kıyılan iken en yüksek yeri 2. 351 m ile ponta da Pico Tepesidir. Atlas Okyanusu’ndaki Madeira ve Azor adalan da Portekiz’e aittir.

SİYASİ COĞRAFYA: Portekiz bir zamanlar Lusitania adıyla bir Roma eyaletiydi. Avrupa kıtasında ulusal birliğini ilk kuran devletlerden olan Portekiz uzun yıllar İber Yarımadasında hakimiyet kuran Araplar ile büyük mücadeleler sonucunda bağımsızlığına kavuşmuştur. Önceleri İspanyollar ile Araplara karşı birlikte mücadelelerini Portekizliler daha sonraları bu mücadeleye tek başlarına devam etmişlerdir.

Ülkenin bağımsızlık mücadelesinde öncülüğü Burgonya dükası Alfonsa Heuriques yapmıştır. Alfonsa 1185 yılında ölmeden önce bugünkü Portekiz topraklannın dörtte üçünü sınırları içine almıştır. Portekiz sonraki yıllarda yarımada üzerinde yer alan feodal beyliklerle olan sınır anlaşmazlıklarını İngiltere’nin yardımı ile kolaylıkla halletmiş, süratle yer kürenin diğer bölgelerinde keşif ve yer kapma programını uygulamaya geçmiştir.

1500 yıllarda yapılan keşif ve fetihler sonunda şimdiki Brezilya’nın büyük bir bölümü, Portekiz Hindistan’ındonezya’da pek çok ada ile Batı Afrika’da bazı topraklar Portekiz’in hakimiyetine girmiştir. Daha sonraki yıllarda (16. 400) ziraat adanın diğer devleti İspanya savaşa giren ülke denizaşırı topraklarının büyük bir bölümünü Hollandalılara kaptırmışsa da kısa bir süre sonra İngiltere ile yaptığı anlaşma sonunda bir kısım sömürgelerini geri almıştır.

Portekiz, 1801 ve 1807 yılları arasında ispanyollar ve Fransızlar tarafından işgal edilmiştir. Bu süre zarfında Brezilya’ya kaçan kral uzun zaman (10 yıl) geri Portekiz’e dönmemiştir. Sonraki yıllarda uzun bir karışıklık devresi geçiren Portekiz’de 1910 yılında çıkan bir ayaklanmada 1. Karlos ve veliaht prens ölünce cumhuriyet ilan edilmiştir. 1926 yılında ise askeri bir darbe sonucu diktatörlük idaresi kurulmuştur. 1932-1968 Salazar’ın ölümünden sonra Afrika’daki sömürge savaşları sonunda ise ülke Batı Avrupa’da itibarını kaybetmiştir. 1974 yılında bir askeri darbe ile diktatörlük yıkılıp tekrar cumhuriyet kurulmuştur.

GENEL COĞRAFİ ÖZELLİKLER: İberik yarımadasının batısında Atlas Okyanusu kıyısında bir ülkedir. Yüzölçümü 92. 000 km. karedir. Portekiz açıklarında Atlas Okyanusuna serpilmiş bulunan Asor, Madeira takımadalan da Portekiz’e aittir. Ülkenin kuzey kısmı fazla dağlıktır. Kıyılarda ve güneyde ovalar geniş yerler kaplar. Portekiz’de iklim kuzeyden güneye doğru değişiklikler gösterir. Kuzey’de batı Avrupa’nın nemli ‘liman Okyanus iklimi vardır. Buralarda yağışlar çoktur. Güneyde Akdeniz iklimi etkileri duyulur.
İspanya yüksek yaylasından inen Tajo, Duero, Guadiana gibi nehirler dar vâdiler içinde Portekiz’e girerler. Bunların yalnız aşağı çığırları Portekiz’de kalır. Kuzeyde dağlık bölgede ormanlar çoktur.
Portekiz’de 10.3 milyon insan yaşar. Km. kareye 110 kişi düşer. Ülke Cumhuriyetle yönetilir. Başlıca şehirler kıyılardadır. Başşehri 800, 000 nüfuslu Lizbon işlek bir limandır. Daha kuzeyde Oporto limanı bulunur. Portekiz bir tarım ülkesidir. Güneyde buğday, mısır, yulaf yetiştirilir. Nehirlerin ve özellikle Tajo’nun aşağı çığırında pirinç de ekilir. Kıyı ovalarında zeytinlikler geniş yerler kaplar.

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: Portekiz, İspanya’nın meseta denilen iç plâtodan ATLAS Okyanusuna doğru giderek alçalan bir vadiler, tepe taraçaları ve ovalar dizisi görünümündedir. Portekiz’in kuzey, kuzeydoğu ve orta kesimlerinde İspanya ile sınır teşkil eden bölgeler dağlıktır. Dağlık olan bu bölümlerde dar ve derin yarılmış vadilerle arazi oldukça parçalanmış, tepeler çevrelere nazaran çok kuvvetli eğilimlerle heybetli bir görünüme sahiptir. Lousa, Estrela, Coldeirao ülkenin önemli dağlarındandır.

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ: Tek tek bölgelerin coğrafi durumları göz önüne alınınca Portekiz’de dört ayrı iklim ortaya çıkar. Algarve çevresinde tipik Akdeniz iklimi, Mihno bölgesinde Okyanus iklimi, Trasos-Montes’de sert kara iklim, Alentejo’da yumuşak kara iklim. Genel olarak Portekiz’de, Batı Avrupa’nın okyanus karakterli iklimine sahiptir. Kışlar soğuk geçmez, yazlar serindir. Mevsimler arasında pek fazla sıcaklık farkı yoktur. Her mevsim yağışlıdır. Yağışlar genellikle kışın meydana gelir. Okyanusta karalara doğru esen rüzgarlar Portekiz’in dağlık kesimlerine çarparak yağış meydana getirir. Ülkede yağış tutarı yer yer farklılık gösterir. 200-2000 mm arasında değişir. En fazla yağış alan bölüm kuzeybatıdır. En az yağış alan bölüm ise güney uçta Cadiz Körfezi’nin güneydoğu kıyıları ile onun güneyindeki Faro Villa Real arasıdır. Ülkenin güney bölgesinde ise Akdeniz iklimi özellikleri hakimdir. Yıllık ortalama sıcaklık Portedo 24, Lizbon’da 16 derecedir.

AKARSU VE GÖLLER: Portekiz’ de Douro, Tajo ve Guadiona İspanya topraklarında doğar ve Atlas Okyanusuna dökülürler.
DOURO: Portekiz’in kuzeyinde bulunur. Kıyısında porto kenti kurulmuş-tur. Porto yakınlarında okyanusa dökülür.
TAJO: Kollarıyla Portekiz’in geniş bir bölgesini sular, Lizbon yakınlarında okyanusa dökülerek geniş bir doğal liman meydana getirir. Tajo, Coimbra): sulayarak, Estrela dağlarının kuzey yamaçlarındaki iklimi yumuşatır. Portekiz’in en büyük akarsuyu olan Tajo, Ribertejo bölgesinde, Nil’in Mısır’da yap-tığı gibi, taşkınlar sırasında toprakları verimli kılan bir tortu bırakır.
GUADİONA: İspanya ile sınır çizen Guadiona da ülkenin güney kesimini sular. Portekiz’de doğan ırmaklarsa özellikle Mondego ve Sado hem kısa hem de düzensiz rejimleridir. Mondego, tıpkı Tajo gibi Coimbra’yı sulayarak, Estrela dağlarının kuzey yamaçlarındaki iklimi yumuşatır. Bunların en önemlilerinden Çığırın derine gömüldüğü kesimlerde bu kabarmaları 20 m’yi aşabilir. Bu ırmaklar üzerine kurulmuş birçok baraj ve hazne baraj, ırmak rejimlerinin düzenlenmesine yardımcı olmaktadır. Bu akarsular denize açıldıklarında yerler-de, uzun haliçler oluşturur.

NÜFUS VE ŞEHİRLER: Ülkenin toplam nüfusu 300.000’dir. Ancak nüfus ülkede eşit dağılmamıştır. Km2’ye ortalama 11 kişi düşer. Nüfus yoğunluğu her zaman düşük olan iç kesimin, iç ve dış göçler sonunda büsbütün ıssızlaşması kaçınılmaz görünmektedir. Öteden beri tarım etkinliklerine bağlı olan mevsimlik işçi etkinlikleri de, Portekiz’de etkilidir. Portekiz, bu nüfus miktarı ile Avrupa kıtasında orta derecede nüfuslu ülkeler arasında yer alır. Ülkede nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu bölge orta ve kuzey kesim ile kıyı bölgeleridir. Portekiz’de nüfusun % 35’i şehirlerde yaşarken % 65’i kırsal bölgelerde yaşar. Şehirli nüfusun aşağı yukarı tümü, orta ve kuzey bölgelerde yaşamaktadır. Mihno, Douro Litoral, Beira Litoral, Ribatejo ve Estramadura illerini kapsayan ve ülke topraklarının % 36’sını oluşturan kuzeybatı kesiminde, Portekiz halkının % 69’u yaşamaktadır. Tras-os-Montes, Beira Alta ve Beira Baixo illerini kapsayan ve ülke nüfusunun % 32’sini oluşturan kuzeydoğu kesiminde, halkın % 21’i yaşamaktadır. Alto Alentejo, Baixo Alentejo ve Algarve illerini kapsayan güney kesiminde, ülke topraklarının % 32′ sine eşit bir bölgede, halkın % 10’u yaşamaktadır.
PORTO: Douro nehrinin ağzında 5 km içeride 360. 000 nüfuslu bir liman kentidir. Portekiz şarap sanayisinin merkezidir. Dokumacılık, şeker fabrikası, basi sanayi fabrikaları bulunur.
COİMBRA: 56. 000 nüfuslu bir şehirdir. Portekiz’in tarihi kültür merkezidir.
FUNCHAL: Madeira Adalarının 50. 000 nüfuslu başkentidir. Güzel bir koyun içine yerleşmiş bulunan şehirde tropik bitkilerin yetiştirildiği bahçeler, aynca oteller ve eğlence yerleri vardır.
SETVBAL: Lizbon’un güneyinde 50. 000 nüfuslu bir liman şehridir. Portakalları ve Elvas erikleriyle ünlüdür.
BRAGA: Portekiz’in çiçek bahçesi diye anılır. Ülkenin kuzey kesiminde yer alır. 48. 756 nüfusu vardır.

ZİRAAT VE HAYVANCILIK: Portekiz’ de çalışan nüfusun 2/5’i (% 29’u) ziraatle uğraşmaktadır. Bu oran Avrupa kıtasında yer alan ülkeler içinde oldukça yüksek bir orandır. Ancak ziraatin ulusal gelire katkısı 1/6’dan azdır. Ülke topraklarının 1/3 (% 30) ekili-dikili alanlardan oluşur. Bu oranın % 22’si tarla ziraati arazilerine ayrılmış ekili alanlardan oluştururken, % 9’u dikili alanlardır. Güneye nazaran yağışlı olan kuzeyin, küçük işletme ve çiftliklerinde başlıca ürün mısırdır. Orta ve güney bölgelerinde ise buğday, patates başlıca ürünlerdir. Dikili alanlar (buğday, zeytinlik, meyve, sebze bahçeleri) kırsal kesimin başlıca geçim kaynağıdır.

SANAYİ VE MADEN: Ülkede sanayi faaliyetleri ve tesisleri orta ve kuzey bölümde, Lizbon ve Porto çevresinde toplanmıştır. Ülkede gelişmiş bulunan sanayi kolları ve ürünleri dokuma, deri, ayakkabı, gıda, kimya ve makineyle demir-çeliktir. Endüstrinin en ileri dalı tekstildir. Tekstil, özellikle kuzeyde gelişmiştir. Yünlü dokuma dağınık olmakla birlikte orta bölümde yoğunluk kazanır. Ülkenin diğer endüstri faaliyetleri içinde cam, çini, seramik tesisleri sayılabilir. Porto ülkede dokuma sanayisinin merkezi haline gelmiştir. Ayrıca lastik, kösele, ayakkabı, yapay lif sanayileri de gelişmiştir. Douro halicini enine kesen bir sığlık bulunduğundan, Leixoes’te bir yapay önliman inşa edilerek demir-çelik ve maden sanayileri kurulmuştur. Motorlu araçlar henüz kitleye yayılmadığından otomobil sanayisi yalnızca montaj ve yedek parçayla sınırlı kalmıştır. Besin sanayisiyle uğraşan kuruluşlarsa daha çok bölgesel düzeyde kalmıştır. (ülkenin dış satımında en önemli yeri tutan şarap, domates ve balık konservesini bunun dışında tutmak gerekir.

Portekiz, maden kaynaklarının çeşitliliği ve rezerv bakımından fakir bir ülkedir. Kuzey bölgesinde çıkarılan wolfram ihracında dünyada üçüncü gelir. Enerji kaynağı olarak kömür çok azdır. Petrol ise hiç yoktur. Ayrıca güney-doğudaki bakır yataklarından elde edilen piritler de önemli ölçüde ihraç edilir. Ülkede az miktarda demir, uranyum ve linyit de çıkartılır. Ülkede iyi cins mermer bulunur. Milno’da granit çıkarılıp işlenir. Portekiz’de nitelikli kömür azdır ama kalay, bakır ve manganez gibi madenler bulunur. Eskiden beri madenler enerji yetersizliği yüzünden çok fazla çıkarılamıyordu. Ülkedeki enerji sıkıntısı en önemlileri Douro, Zezere ve Covada ırmakları üzerinde kurulan hydroeleçtric santralleriyle büyük ölçüde giderilmiştir.

ULAŞIM: Ülkede ulaşım ağı pek gelişmemiştir. Kara ve deniz yollarının merkezi olarak Lizbon, Porto ve Coimbra’yı görürüz. Ülkenin İspanya ve diğer Avrupa ülkelerine olan kara ve demiryolu bağlantıları Tajo ve Douro vadileri üzerinde bulunur. Portekiz’in karayollarının uzunluğu 30. 000 km, demiryollarının uzunluğu ise 3016 km olup bunun 461 km’si elektriklidir. Ülkenin önemli ticaret bağlantıları büyük ölçüde deniz yolu ile yapılır. Lizbon, Avrupa’nın en büyük limanlarından biri olup ülkenin olduğu kadar Avrupa’nın Akdeniz, Afrika, Amerika ve Uzakdoğu il bağlantısını sağlar. Akarsuların denize döküldükleri yerde uzun haliçler oluşmuştur. Buralarda deniz, kıyının derinliklerine kadar sokularak ırmakların ulaşım yolu olanağı bulunmadığından haliçler ulaşım için oldukça önem kazanır.

TİCARET: İhracat 27. 2 milyar dolar, ithalatı ise 40. 3 milyar dolardır.
İhracat ürünleri, hazır giyim, makine ve parçaları, ayakkabı, taşıtlar, tekstil ürünleri, mineral ve madenlerdir.
Ülkemize sattığı kimyasal ürünler, petrol ve bitümenli minerallerden üretilen yağlar, sentetik lifler, kalaylı demir-çelik, enjeksiyon kalıpları, fıber optik kablolardır.
İthalatın’ makine ve parçaları, taşıtlar, mineral yağ ve yakıtlar, kimyasal ürünler, tekstil ürünleri teşkil eder.
Ülkemizden uçaklar, tek kat iplik, demir-çelik çubuklar, renkli televizyon alıcıları, kimyasal ürünler, buğday, tütün, klinker, poliester, viskoz ve pamuk alır.
İhracatını; Almanya, Fransa, İspanya, İngiltere, Hollanda gibi ülkelerle, ithalatını ise, İspanya, Almanya, Fransa, İtalya, İngiltere gibi ülkelerle yapmaktadır.

TURİZM: Beira Litoral bölgesi, turizm bakımından büyük önem taşır. Mondego ırmağının denize döküldüğü yerde bulunan Figueria da Foz, uluslar arası bir tatil merkezidir. Coimbra kentinin 20 km yukarısındaki ırmağın vadisine bakan kayaların tepesine kurulmuş olan Penacova’nın kendine özgü bir görünümü vardır. Yine Coimbra’nin 15 km güneyinde, Roma döneminin en zengin kentlerinden biri olan Conimbriga’nın yıkıntıları yer alır. Lizbon’da kültür etkinlikleri zengindir ve bütün yıl sürer.

1 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.