Mürekkep Nedir? Nasıl Yapılır? Özellikleri Ve Tarihçesi

Mürekkep insanlık tarihinin belki de en önemli buluşu yazıdır. Yazı, deneyimlerle elde edilen bilgilerin sonraki nesillere aktarılmasını sağlamıştır. Bu sayede bilim ve teknoloji ilerlemiş, insanlar modernleşmiştir. Peki, ilk insanlar yazıyı neyle yazmıştır?

Bilim tarihçilerine göre yazı, ilk defa Sümerler tarafından kullanılmıştır. Sümerlilerin yaşadığı bölgede bulunan ve MÖ 26, yüzyıla ait olduğu tespit edilen bir tabletteki yazılar çiviyle yazılmıştır. İlk insanlar duvarlara, kayalara ya da kilden yaptıkları tabletlere çiviyle yazı yazmışlardır. Bu durum halk arasında okuma yazma oranının artmasını engellemiştir.

Halk arasında okuma yazma oranının artmasını sağlayan en önemli gelişme, kağıt ve mürekkebin keşfidir. Mürekkep ilk defa MÖ 23. yüzyılda Çinliler tarafından resim yapmak için kullanılmıştır. Yanan maddelerin isinden elde edilen bu mürekkep siyah renklidir.

Fabrikalar kuruluncaya kadar mürekkep üretimi bir sanat olarak görülmüştür. Özellikle Osmanlılarda mürekkep yapımı ayrı bir sanat kolu olarak gelişmiş, bu sahada eşsiz örnekler verilmiştir. Bugün, insanları hayrette bırakan emsalsiz mürekkep çeşitleri eskiden yapılmışsa da zamanla hat sanatıyla birlikte mürekkep yapma işi terk edilmiştir.

Mürekkep, homojen bir karışımdır ve birçok bileşenden oluşur. Kullanıldığı yerlere ve bileşenlerine göre mürekkepler hat mürekkebi, matbaa mürekkebi, yazı ve çizim mürekkebi olmak üzere üç ana gruba ayrılır.

Hat mürekkebi, genel olarak is ve zamktan üretilir. kin üretildiği maddeye ve zamkın elde edildiği ağaca göre mürekkebin kalitesi değişir.

En iyi hat mürekkebi, keten tohumundan çıkarılan bezir yağından elde edilen isle yapılır. Elde edilen is; çam, erik gibi ağaçların yara almış kabuk kısımlarından doğal olarak çıkan yapışkan maddeyle iyice karıştırılırsa mürekkep üretilmiş olur.

Yazı ve çizim mürekkebi gibi günümüzde kullanılan mürekkep çeşitlerinin genellikle dört temel bileşeni vardır. Bunlar;

  • Renklendiriciler,
  • Katkı maddeleri,
  • Bağlayıcılar,
  • Taşıyıcı maddelerdir.

Genellikle renklendirici olarak yapay pigmentlerin kullanıldığı yazı ve çizim mürekkepleri, bağlayıcı ve taşıyıcı maddelerin cinsine göre sulu, likitli, tutkallı ve tozlu olmak üzere dört gruba ayrılır.

Bugünkü mürekkeplerde yıkanabilirlik özelliği arandığından mürekkeplere ayrıca demir(lll) sülfat, gallik asit, tannik asit gibi maddeler de katılır.

Tükenmez ve keçeli kalemlerde kullanılan mürekkeplerin daha akışkan ve çabuk kuruma özelliğinin olması gerekir. Bu tür kalemlerde kullanılacak mürekkeplere propilen glikol, propil alkol, toulen, gliko eter gibi organik maddeler eklenir.

Matbaa mürekkeplerinin özelliği, kalemlerde kullanılanlardan farklı olmasıdır. 15. yüzyılda kullanılan ilk matbaa mürekkebi, keten tohumu, doğal reçine ve grafit karıştırılarak yapılmıştır. Modern baskı sistemlerinde kullanılan mürekkepler ise yapay pigmentler, yapıştırıcılar ve çözücüler içerir.

Mürekkebin büyük bir kısmının organik maddelerden oluştuğu görülür. Bu maddelerin pek çoğu petrol türevidir. İnsan sağlığına ve doğaya çok büyük zararları olabilen bu maddelerin birçoğu kanserojen grubuna girmektedir (Fenolik reçineler). Bu nedenle böyle maddeler neredeyse tüm gelişmiş ilkelerde sınırlanmış hatta yasaklanmıştır. Ancak ülkemizde kısmen de olsa kullanılmaktadır.

Organik maddelerin, özellikle çözücülerin birçoğu yanıcı, uçucu, kolay buharlaşıp ortama zehirli veya patlayıcı gaz karışımları verebilen maddelerdir. Bazılarının uyuşturucu etkileri de vardır. Bu nedenle böyle maddelerin insan vücuduna nüfuz etmemesi için gerekli önlemlerin alınması gerekir.

Matbaa mürekkeplerindeki organik çözücülerin insan vücuduna nüfuzu solunum, cilt ya da ağız yoluyla olabilir. Eğer çözücü buharları solunum yoluyla alınırsa öncelikle üst solunum yolları zarar görür. Çözücü buharı akciğer aracılığıyla kana karışırsa tüm organlar etkilenir. Çözücü bulaşmış ellerle yemek yendiğinde ise sindirim organları zarar görür.

Genellikle matbaa mürekkeplerinin çabuk kuruması istenir. Bunun için mürekkebin içine kobalt, kurşun ve magnezyum bileşikleri katılabilir. Bu bileşiklerden özellikle kurşun içerenler çevre için oldukça zararlıdır.

3 Yorum

  1. Hakkaten şiir gibi yazmışsınız mürekkep hakkında herşeyi öğrendim ve aklımda bir sürü şey kaldı elinize ve emeğinize sağlık

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.