İyot Nedir? İyot Eksikliği Ve Fazlalığı Nasıl Oluşur?

Sembolü “1”, atom numarası 53 olan parlak menekşe-siyah renkli katı bir ametal. ilk kez Barnard Courtois tarafından 1811 yılında keşfedilen iyot aslında zehirli bir gazdır. Klor ile, suda rahat eriyen bir bileşik oluşturur.

İnsan vücudu için iyot ihtiyacının dışarıdan karşılanması gerekir. Aksi takdirde bu ametal vücut tarafından da üretilemediğinden hastalık hali ortaya çıkar. Guatr uzun yıllardır bilinen bir iyot eksikliği hastalığıdır. Hormon üretmekle görevli tiroid bezi, yetersiz iyot alındığında hormon üretebilmek için gereken iyodu daha iyi tutabilmek amacıyla hücrelerini büyütür.

İnsan vücudunun aksine bitkiler gelişebilmek için iyota ihtiyaç duymazlar. İnsan vücudunda 25 mg kadar bulunur. Bunun %20’si tiroid bezindedir. Geri kalanın en fazlası adalelerde olmak üzere deri ve kemiklerdedir. Kanda %1 kadar bulunur.

Tiroid bezindeki iyot yoğunluğu en az 1000 kat fazladır. Bu bezin ürettiği T3 ve T4 kısa adlarıyla anılan tiroksin ve triiodo-tiroksin hormonlarının 2/3’ü iyottur. Mideden kolay emilir. Emilen iyodun %30’ü tiroid bezine giderken %70’i böbreklerden idrar ile atılır. Demir gibi vücutta deposu yoktur. Günlük olarak besinlerle alınmalıdır.

İyodun insan vücudundaki önemli etkileri: T3 ve T4 hormonlarının yapımı için kesinlikle gereklidir. Bazal metabolizma denilen insan bedeninin hiçbir fiziksel eylemde bulunmadığı halde normal 36,5 derece ısıyı koruması, kan dolaşımı, solunum, bağırsakların çalışması gibi yaşamsal işlevlerin sürdürülebilmesi için gereken enerjinin oluşmasını Sağlar.

  • Hücre solunumuna ve oksijenin tutulmasına etkilidir.
  • Büyüme ve gelişme için gereklidir.
  • Protein sentezi ve genel olarak enerji üretimi için var olması zorunludur.
  • Sinir ve kemik dokunun yapısı ve yenilenmesi üzerine etkilidir.
  • Deri ve saç, tırnak gibi uzantılar için gereklidir.
  • Dişler, konuşma ve ruhsal yapıya etki yapar.
  • Karotenden A Vitamini, nükleik asitlerden protein elde edilmesini sağlar.
  • Karbonhidratların bağırsaklardan emilmesine ve kolesterol sentezine etkilidir.

İyot eksikliği nasıl oluşur? Normal bir beslenme ile eksikliği oluşmaz. Eksikliğin oluşmasında iki faktör etkilidir. ilki belirli yörelerin toprağı iyot yönünden fakirdir. Burada yetişen bitkiler ve bunlarla beslenen hayvanlar iyot yönünden eksiklik içindedirler. Fakat bu onları etkilemez ancak bu bitki ve hayvanlarla beslenen insanları etkiler.

Söz konusu insanlar besinler yoluyla yeterli iyot alamadıkları için iyot eksikliği oluşur. Diğer faktör ise beslenme ile yeterli iyot alınmasına karşın, iyotu kimyasal olarak etkisiz hale getiren kara lahana gibi besin maddelerinin de tüketilmesi ile eksiklik oluşabilir.

Ülkemizde Gümüşhane gibi bazı yöreler bu özelliği ile bilinmektedir. Eksikliği sonucunda tiroid bezi işlevleri azalarak hipotiroid denilen durum ortaya çıkar. Hipotiroid hastalığının tek sorumlusunun iyot eksikliği olmadığının ayrıca bilinmesi gerekir. Burada anlatılan iyot eksikliğine bağlı olan durumdur.

  • Hipatiroid hastalığının belirtileri:
  • Halsizlik, bitkinlik, tembellik,
  • Kilo artışı, deri ve saçlarda kuruma,
  • Enfeksiyonlara dayanıksızlık, üşüme ve sıcağı sevme,
  • Zeka ve bedensel duyarlılığın geri kalması.

İyot fazlalığı nasıl oluşur? İyot fazlalığı beslenme ile oluşmaz. Ancak ilaç olarak yüksek dozajda iyotun vücuda alınmasıyla (örneğin öksürük şuruplarının bazıları yüksek oranda iyot içermektedir) veya kasten iyot katılmış olan sofra tuzunun aşırı tüketilmesi ile bu fazlalık ortaya çıkar.

Fazla iyot, tiroid bezini baskılayarak hormon üretimini azaltır ve düşen hormon seviyesine bağlı olarak eksikliğinde anlatılan belirtiler oluşur. Bazı insanların bünyesi iyota karşı alerjiktir. iyot fazlası birçok kişide sıklıkla ciltte alerjik olaylara neden olur. Deride akne oluşumu ve mevcut aknelerde artışa da neden olabilir.

İyot Alımına Yardımcı Olan Doğal Kaynaklar: içine iyot katılmış sofra tuzu herkes için alımı kolay bir kaynaktır. Normal koşullarda iyotlu tuzun 1 gramında 76 mikro gram iyot bulunur. Günde 2-3 gram tuz alan bir kişi yeterli iyot da almış olacaktır. Deniz suyu iyottan zengin olduğu için her türlü deniz mahsulü, içinde bol miktarda iyot bulundurur.

Toprakta yetişen bitkiler toprağın iyot içeriğine bağlı oranda iyot taşırlar. Bu bitkilerle beslenen hayvanlar da, ürünlerine bu iyot oranın’ yansıtırlar. Hayvan üretici ve besicileri hayvanlara iyotlu tuz ve yem vermek suretiyle onların ürünlerinin iyot yönünden sağlıklı olmasını sağlayabilirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.