Omurgalı ve Omurgasız Hayvanlar Nelerdir? Konu Anlatım

Hayvanları alemi

  • Hayvanlar aleminde yer alan canlıların tümü çok hücreli ve ökaryottur. Bütün canlılar içinde çeşitliliğin en fazla olduğu alemdir.
  • Hayvanların tümü heterotroftur.
  • Bitkiler gibi sürekli büyümezler. Büyüme ve gelişmeleri sınırlıdır.
  • Depo polisakkaritleri glikojendir.
  • Süngerler hariç tüm hayvanlarda sinir sistemi vardır.
  • Çok büyük bir kısmı yer değiştirme hareketi yapar.
  • Sinir şeridinin (notocord) bulunduğu yere göre omurgasızlar, ilkel kordalılar ve omurgalılar olmak üzere üç grupta incelenirler.

A.) OMURGASIZ HAYVANLAR

  • Notokord denilen sinir şeridi vücudun sırt tarafında bulunmadığı için omurgasız hayvanlar olarak isimlendirilirler.
  • Kemik ve / veya kıkırdaktan oluşmuş iç iskeletleri yoktur.
  • Genellikle organik veya inorganik yapılı dış iskeletleri vardır.
  • Genellikle dolaşım sistemlerinde basit bir kalp, atar ve toplardamarlar bulunur. Kılcal damar yoktur. Bu nedenle açık dolaşım sistemi görülür.
  • Bireylerinin bir kısmı sularda, bir kısmı karada yaşar.
  • Eşeyli üreme ile çoğalırlar. Ancak eşeysiz üreyebilen çeşitleri de vardır
  • Omurgasız hayvanlar altı sınıfta incelenirler.

1.) Süngerler

  • Süngerler, hayvanlar aleminin en basit sınıfıdır.
  • Süngerlerin çoğu denizlerde, bir kısmi tatlı sularda yaşar.
  • Organ ve sistemleri yoktur.
  • Eşeyli veya eşeysiz olarak çoğalabilirler. Eşeysiz üremeleri tomurcuklanma şeklinde olur.

2.) Sölenterler

  • Sölenterlerin çoğu denizlerde, bir kısmı tatlı sularda yaşar.
  • Vücutları ışınsal (radyal) simetriye sahiptir.
  •  Etçil beslenirler.
  • Sölenterler eşeyli ve eşeysiz ürerler. Eşeysiz üremeleri tomurcuklanma şeklinde gerçekleşir.

3.) Solucanlar

Solucanlar yassı yuvarlak ve halkalı solucanlar olmak üzere üç grupta incelenir.

a. Yassı solucanlar

  • Yassı solucanların vücutları yassı, uzun ve yumuşaktır.
  • Tatlı su ve denizlerde yaşayan üyeleri olduğu gibi insan ve diğer hayvanlarda parazit yaşayan çeşitleri daha çoktur.
  • Sölenterlerde olduğu gibi tek açıklıktan oluşan eksik sindirim kanalları vardır. Hem hücre içi, hem hücre dışı sindirim yaparlar.
  • Yassı solucanlardan itibaren omurgasız hayvanlarda ip merdineni sinir sistemi vardır. Bu sinir sisteminde ganglion denen sinir merkezleri bulunur.
  • Etçil olarak beslenirler. Ancak parazit olanlarda sindirim enzimi olmadığından besinlerini, konak olarak yaşadıkları canlıdan sindirilmiş olarak alırlar.
  • Gaz alışverişini vücut yüzeyinden difüzyon ile yaparlar, Adı-dolaşım sistemleri vardır. Bu sistemde kılcal kan damarları bulunmaz.
  • Çoğunun vücudunda hem erkek hem dişi üreme organı bulunur. (Hermafrodit).

b. Yuvarlak solucanlar 

  • Yuvarlak solucanların vücutları uzun ve yuvarlaktır.
  • Tatlı su, deniz, nemli topraklarda yaşayan üyeleri olduğu gibi bitki ve hayvanlarda parazit olan türleri de vardır.
  • Vücutları üç tabakadan oluşmuştur.
  • Sindirim kanalında hem ağız hem anüs ayrı olmak üzere iki açıklık vardır. Alg, mantar ve küçük hayvanlarla beslenirler. Parazit olanlarında ise sindirim enzimi olmadığından besinlerini sindirilmiş olarak, üzerinde yaşadıkları konak canlıdan alırlar.
  • İp merdiveni sinir sistemleri vardır.
  • Solunum ve boşaltım vücut yüzeyinden difüzyon ile yapılır.
  • Kılcal damarların olmadığı açık kan dolaşımı vardır.
  • Ayrı eşeylidirler. Erkek ve dişi bireyler ayrıdır. Eşeyli üreme yaparlar.

c. Halkalı solucanlar

Halkalı solucanların vücutları segmentlidir (bölmeli).

Karada ve suda yaşarlar. Toprak içinde yaşayanları toprağın havalanmasını sağlar ve su geçirgenliğini artırır.

Sindirim kanalı iki açıklıklıdır. Bazıları etçildir. Karada yaşayanları çürümüş bitki kalıntıları ile, suda yaşayanları sudaki organik besinleri süzerek beslenir.

Toprak solucanı deri solunumu yapar. Bu nedenle derileri sürekli nemli tutulur.

Boşaltım organı nefridyumdur. Nefridyumda bir segmentten alınan atıklar geri emilme tamamlandıktan sonra diğer segmentten dışarı atılır,

Hermafrodittirler. Eşeyli üreme yaparlar.

Kılcal damarları olduğu kapalı dolaşım sistemleri vardır. Kanları kırmızı renklidir. Hemoglobin bulunur.

İp merdiveni sinir sistemleri vardır.

4.) Yumuşakçalar

  • Yumuşakçaların vücutları yumuşak ve segmentsizdir. Genellikle kabukları vardır. Kabuk, bu canlıların dış iskeletidir. Bilateral simetrilidirler.
  • Suda yaşayanları solungaç, karada yaşayanları deri solunumu yapar. Deri solunumu yapanlarda deri sürekli nemli tutulur.

5.) Eklembacaklılar

  • Eklembacaklılarda vücut; baş, göğüs, karın olmak üzere üç bölmelidir. Kitinden yapılmış dış iskeletleri vardır. Kas iskelete alttan bağlıdır.
  • Çizgili kasları ve eklemli hareket organları vardır.
  • Suda yaşayanları solungaç, karada yaşayanları trake solumu yapar. Trake solunumunda kan oksijen taşımaz. Oksijen dokulara doğrudan trake boruları ile taşınır.
  • Açık kan dolaşımı vardır. Kılcal kan damarları bulunmaz.
  • Sindirim kanalı iki açıklıklıdır.
  • Boşaltım organı Malpighi tüpüdür. Malpighi tüpünün bir ucu ile kandan alınan atıklardaki su geri emildikten sonra susuz olarak açık uçtan vücut dışına atarlar.
  • Eşeyli üreme yaparlar.
  • İp merdiveni sinir sistemleri vardır.
  • Kabuklular, örümceğimsiler, çok ayaklılar ve böcekler şeklinde dört grupta incelenirler.

a. Kabuklular

  • Kabuklularda iki çift anten vardır.
  • Suda yaşar ve solungaç solunumu yaparlar

b. Örümceğimsiler

  • Örümceklerin dört çift bacakları vardır. Baş ve göğüs bölgesi birbiri ile kaynaşmıştır.
  • Antenleri yoktur. Karada yaşarlar. Trake ve kitapsı akciğer solunumu yaparlar.

c. Çok ayaklılar

  • Çok ayaklılardan çiyanda her segmentten bir, kırkayakta ise iki çift ayak çıkar.
  • Karada yaşar ve deri solunum yaparlar.

d. Böcekler

  • Böceklerde bir çift anten, üç çift bacak ve bulunur.
  • Karada yaşar ve trake solunum yaparlar.
  • Metamorfoz (başkalaşım) geçirirler.

6.) Derisidikenliler

  • Derisidikenlilerin tüm üyeleri denizde yaşar. Vücutları segmentsizdir. Baş bulunmaz.
  • Kalker plakalardan oluşmuş iç iskeleti vardır.
  • Vücut boşluğundan ayağa kadar uzanan su borusu sistemi sayesinde hareket eder.

B.) OMURGALI HAYVANLAR

Bir hayvanın omurgalı olarak sınıflandırılması için aşağıdaki özelliklerin tümüne sahip olması gerekir.

1. Sinir kordonu (notocord) sırt tarafta, omurganın içinde bulunmalıdır.

2. Embriyonik dönemde solungaç yarığı bulunmalıdır.

3. Vücudun arka bölümüne uzanan kuyrukları olmalıdır.

  • Omurgalı hayvanlarda kemik ve kıkırdaktan oluşmuş iç iskelet vardır.
  • Tümünde kapalı dolaşım sistemi bulunur, Alyuvarlarında bulunduğundan kanları kırmızıdır.
  • Tüm üyelerinde boşaltım organı olarak böbrek bulunur.
  • Suda yaşayanları solungaç, karada yaşayanları akciğer ve deri solunumu yapar.
  • Beyin, omurilik denen sinir merkezleri ve gelişmiş sinir hücrelerinden oluşan merkezi sinir sistemleri vardır.

1. Balıklar

Omurgalı hayvanlar beş sınıfta incelenirler.

  • Balıklarda kalp iki bölmelidir. Kalplerinde yalnız kirli kan bulunur. Küçük kan dolaşımı yoktur.
  • Solungaç solunumu yapar. Yüzgeçleri ile hareket ederler
  • Köpek balıkları ve bazı akvaryum balıkları hariç suda olur, embriyo suda gelişir.
  • Boşaltım atıkları amonyaktır. Bol suyla atılır.
  • Balıklar. çenesiz, kıkırdaklı ve kemikli balıklar olmak üzere üç grupta incelenir.

a. Çenesiz balıklar

  • Çenesiz balıklarda çene ve diş yoktur.
  • Erginlerinde notokord bulunur.
  • Vücutları pulsuzdur.
  • Bazıları balina, köpek balığı gibi hayvanların vücutlarına tutunup onların vücut sıvılarını emerek beslenirler.

b. Kıkırdaklı balıklar

  • İskelet kıkırdak yapılıdır. Deri serttir ve mukus beni içerir.
  • Etçil beslenirler.
  • 5-7 çift solungaçları vardır. Solungaçların üzerinde kapak yoktur.
  • İç döllenme yapar. Eşeyli ürerler.

c. Kemikli balıklar

  • İskeletleri kemik ve kıkırdak yapılıdır. Derileri pulludur. Balığın su içindeki. konumunu belirleyen yüzme keseleri vardır.
  • Çoğunda dış döllenme ve dış gelişme görülür.

2.) İki Yaşamlılar (Amfibi)

  • Kurbağalarda kalp üç odalıdır. Temiz ve kirli kanları kalpte karışır. Bu nedenle soğukkanlıdırlar. Vücut ısıları değişkendir.
  • Başaklaşım (metamorfoz) geçirirler.
  • Larvaları solungaç, erginleri akciğer ve deri solunumu yapar.
  • Hem karada hem suda yaşadıklarından iki yaşamlılar (Amfibi) da denir.
  • Boşaltım atıkları larva döneminde amonyak, ergin dönemde üredir.
  • Genellikle dış döllenme yaparlar, embriyoları suda gelişir.

3.) Sürüngenler

  • Sürüngenlerde kalp üç oda ve yarım perdelidir. Temiz ve kirli kan kalpte karışır. Timsahta ise kalp dört odalıdır. Kan, kalpte karışmaz. Kalpten çıkışta bulunan panizza kanalında karışır. Bu nedenle tüm sürüngenler soğukkanlıdır. Vücut ısıları değişkendir.
  • Akciğer solunumu yaparlar.
  • Döllenme dişinin vücudu içinde olur. Embriyo ise vücut dışında, kabuklu yumurtada gelişir.
  • Vücutları sert, keratin pullarla örtülüdür.
  • Beş parmaklı üyeleri vardır. Ancak yılanlarda üyeler körelmiştir.

4.) Kuşlar

  • Kuşlarda kalp 4 bölmelidir. Temiz ve kirli kan karışmaz. Bu nedenle sıcakkanlıdırlar. Vücut ısıları sabittir.
  • Akciğer solunumu yaparlar. Akciğerlerine bağlı hava keseleri vardır. Bu keselerde toplanan hava, uzun kemiklerin içindeki boşluklara pompalanır. Böylece uçarlar.
  • Vücutları tüylerle örtülüdür. Bacaklarında keratin pullar bulunur.
  • Ağızlarında diş yoktur. Beslenme çeşidine uygun olarak gaga bulunur.
  • Boşaltım atıkları ürik asittir. Susuz atılır. Boşaltım, sindirim atıkları ve üreme hücreleri kloak denilen tek açıklıktan atılır.
  • Döllenme dişinin vücudu içinde olur, embriyo vücut dışında, kabuklu yumurtada gelişir.

5.) Memeliler

  • Memelilerde kalp 4 bölmelidir. Temiz ve kirli kan karışmaz. nedenle sıcakkanlıdırlar. Vücut ısıları sabittir.
  • Akciğer solunumu yaparlar. Akciğerlerinde solunum yüzeyini genişleten alveoller bulunur.
  • Göğüs ve karın boşluğunu ayıran kaslı diyaframları vardır. Diyaframın kasılıp gevşemesi ile soluk alma, verme sağlanır.
  • Olgunlaşmış alyuvarları çekirdeksizdir. Bu nedenle daha fazla hemoglobin bulundurur.
  • Vücutları kıllarla örtülüdür. Ancak suda yaşayan memelilerde kıllar körelmiştir.
  • Ter ve süt bezleri vardır. Ter bezi suda yaşayan memelilerde süt bezi ise erkek bireylerde körelmiştir.
  • İç döllenme yaparlar. Embriyoları vücut içinde plasentada gelişir. Plasenta keseli ve gagalı memelilerde yoktur.
  • Boşaltım atıkları üredir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.