Mitoz Bölünme Nedir? Evreleri Nelerdir?

Eşeyli ve eşeysiz şekilde üremede olan bütün çok hücreli olan canlılarda büyüme ile gelişmeye neden olan temel olaya mitoz bölünme denir. Tek hücreli canlılarda hücrenin bölünmesi her zaman üremeyi sağlamaktadır. Mitoz bölünme sayesinde tek hücreden iki yeni hücre meydana gelir ve meydana gelen hücrelerin kalıtsal özelliği birbiri ile ve ana hücresi ile aynı olmaktadır. Meydana gelen olayda kromozom sayısı ile yapısı değişmediğinden dolayı her şekilde kromozom sayısı ile yapısı değişmediğinden dolayı her türlü kromozomun sayısına sahip olan hücrelerde mitoz gerçekleşir. Özel olarak bitki ile hayvanların diploid (2n) vücut hücrelerinin bölünüp çoğalması şeklidir.

Mitoz bölünme ile canlılarda bu olaylar meydana gelmiş olur:

* EŞEYSİZ ÜREME
* BÜYÜME (Canlının boy ve ağırlık olarak artması)
* GELİŞME (Organların hücre sayısını arttırarak olgunlaşması)
* REJENERASYON (Eksik kısımların onarılması )
* Bazı istisna türlerde eşey hücrenin oluşumu

 MİTOZ BÖLÜNMENİN EVRELERİ

1– İnterfaz Evresi

Bir bölünme kademesi olmadan, iki mitoz arasında meydana gelen gelişme safhasına denir. İnterfaz evresinde genç hücrenin beslenmesi, büyüme, protein sentezi gibi biyolojik olaylar gerçekleşir. Ancak hücre bölünme iletisini aldığı zamandan sonra bölünme hazırlıklarına başlanır. Bu hazırlıkların ardından İnterfaz sona erer bölünme başlar.

Bölünme hazırlıklarının en dikkat çekici özelliği kromatin ipliklerinin (DNA) kendisini eşlemesidir. (Replikasyon) Hayvansal hücrelerde de sentrozom da kendi kendini eşlemektedir.

2– Profaz Evresi

Mitoz bölünmede ki en uzun evredir. Eşlenmiş kromatin ipliler sentromer yerlerinde birbirlerine tutunmuş şekildedirler. Bu eşlere kardeş kromatidler adı verilir. Profaz evresinde kromatin iplikler hem kısalır hem de kalınlaşır ve böylece belirgin bir hal alır. Bu belirgin yapılara ise kromozom adı verilir. Profaz evresinin sonunda çekirdek zarı ile çekirdekçik eriyerek kaybolur.

3– Metafaz EVRESİ

Eşlenmiş olan kromozom çiftleri hücrenin ekvator çizgisinde yan yana gelir ve tek sıra şeklinde dizilme medyana gerçekleştirir. Sentromer bölgelerinde ise iğ ipliklerine sarılırlar. Sentromerler eşlenir. Kromozomlar en kolay bir şekilde bu evrede görülüp sayılmaktadır.

4– Anafaz Evresi

Sentromer yerlerinden birbirlerine tutunmakta olan kardeş kromotidler birbirlerinden ayrılıp zıt kutuplara doğru çekilmektedirler bu çekme görevini iğ iplikleri medyana getirir. Mitozda kromozom sayısı ile kromozom yapısı aynı olan hücrelerin olmasına neden olan gerçek olay, bu evredeki kardeş kromotidlerin ayrılmasındandır.

5– Telofaz Evresi

Birbirinden ayrılmış olan kromozom akımlarının kutup alanlarında kümeler şeklinden sonra, çekirdek zarları ile çekirdekçikler birdenbire meydana gelerek belirgin bir şekle gelmektedir. Kromozomlar teker kromatin iplik şekline indirgenmektedirler. İğ iplikleri yok olur. Telofaz evresinden sonra karyokinez biter ve böylece iki çekirdekli bir hücre meydana gelir. Sitoplazma bölündükten sonra iki yeni hücre meydana gelir.

6– Sitokinez Evresi

Sitoplazmanın bölünme işlemi bitki ile hayvan hücrelerinde değişiklik göstermektedir.
Hayvan hücreleri, iki taraftan ve dışarıdan içeri şekilde boğumlanarak bölünmektedir. Bitki hücreleri ise selüloz çeperi boğumlanmaya fırsat vermediğinden dolayı, iki çekirdeğin arasında, golginin salgısı ile bir hücre plağı meydana getirir. Bu plak ortadan kenara doğru uzar ve iki hücrenin ayrılmasına neden olur.

Birde bitki hücrelerinde sentrozom yer almadığı için iğ iplikleri sitoplazmadaki proteinlerden meydana gelen iki hücre kalıtsal madde açısından tamamen benzerdir.

Hayvanlarda epitel doku hızlı bir şekilde bölünme yaşarken, kemik hücreleri çok yavaş bir şekilde bölünmektedir. Sinir hücreleri ise belli bir zaman geçtikten sonra hiçbir şekilde bölünemez. Mitozun hızı canlının yaşlanması ile de değişiklik gösterir. Embriyo ile gençlik zamanlarında mitoz çok hızlı bir haldedir. Gelişme bittikten sonra belli bir zaman sabit hızla devam etmektedir. Yaşlanma gerçekleşince de mitozun hızı da düşmektedir. Yaşlı olanların yaraları bundan dolayı geç iyileşmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.