Hipofiz Bezi Nedir? Görevleri Ve İşlevleri Nelerdir?

Hipofiz Bezi Nedir?

Hipofiz beynin hipotalamus bölgesinin altında yer alır. Embriyonun iki farklı bölgesinden gelişen, yapısal ve işlevsel olarak farklı iki alt bölüm (ön hipofiz, arka hipofiz) içerir. Hipotalamusa kısa bir sapla bağlı ve küçük (0,5 g) olan hipofiz endokrin sistemle sinir sistemi arasındaki bütünlüğü sağlar.

Hipofiz hipotalamustan aldığı uyarılarla birçok iç salgı bezinin çalışmasını denetler. Hipotalamustaki bazı sinir hücreleri iki tip hormon üretip kana verir. Bunlardan salgılatıcı (releasing) hormonlar ön hipofizin hormonlarını salgılamasını sağlarken, engelleyici (inhibiting) hormonlar hipofizin hormon salgılamasını durdurur.

A.) Ön Hipofis

Epitel yapılı endokrin hücrelerden oluşur. Birçok farklı hormon üretir. Bunlardan dördü tropik hormondur. Yani diğer endokrin bezlerin hormon üretmesini ve salgılamasını düzenlerler. Ön hipofiz hipotalamusun salgılatıcı ve engelleyici hormonlanyla denetlenir. Ön hipofizden salgılanan hormonlar aşağıdaki şekilde verilmiştir.

Büyüme Hormonu (STH = GH) :

Büyüme hormonu (Somatotropin = STH veya Growth hormon = GH) başta kemik ve kas dokuları olmak üzere yağ, kıkırdak ve bağ doku gibi çeşitli dokuları etkileyerek büyümeyi uyarır. Uzun kemiklerin uzunlamasına büyümesini sağlar. Yağ dokudaki yağların hidrolizini uyarır. Glikokortikoyitlerin proteinleri yıkıcı etkisini önler.

Büyüme hormonunun üretimindeki anormallikler çeşitli büyüme bozukluklarına sebep olur. Örneğin çocuğun gelişmesi sırasındaki aşırı STH üretimi devleşme (gigantizm) ye, ergin bireylerde aşırı STH üretimi el, ayak ve baştaki kemiklerde anormal büyüme (akrome-gali) ye sebep olur. Çocuklarda STH azlığı cüceleşmeye neden olur.

Andrenokortikotropik Hormon (ACTH)

Böbrek üstü bezinin korteks kısmını etkileyerek, buradaki hedef hücrelerinin steroyit hormon (kortizol gibi) üretmesini ve salgılamasını sağlar.

Folikül Uyana Hormon (FSH)

Erkek ve dişilerdeki eşey bezleri (testis ve yumurtalık) nin faaliyetlerini düzenler. Yumurtalık foliküllerinin gelişmesini sağlar. Sperm ve yumurta üretilmesinde rol alır.

Lüteinize Edici Hormon (LH)

FSH gibi testis ve yumurtalıkları uyarır. Sperm ve yumurta üretilmesinde rol alır. Erkeklik hormonunun üretilmesi için testisleri uyarır.

Proiaktin (PRL = LTH)

Memelilerde süt bezlerinin gelişmesini ve süt oluşmasını uyarır. Kuşlarda ve memelilerde yavru bakımı içgüdüsünü harekete geçirir. Memelilerin dişilerinde östrojen ve progesteron hormonlarının salgılanmasında etkilidir.

Tiroyit Uyarıcı Hormon (TSH)

Tiroyit bezini troksin hormonunu üretip kana salgılaması için uyarır.

Melanosit Uyarıcı Hormon (MSH)

Hipofizin ön lobundan salgılanan bir diğer hormon MSH tır. (Bazı kaynaklarda ara lob). Bu hormonun insandaki etkisi tam olarak bilinmemektedir. Omurgalıların balık, kurbağa ve sürüngen gibi gruplarında derideki pigment içeren hücrelerin etkinliğini düzenler. Melanin pigmentinin depolanmasını artırarak deri renginin koyulaşmasını sağlar.

B.) Arka Hipofiz

Arka hipofiz antidiüretik ve oksitosin hormonlarını salgılar. Fakat bu hormonları hipofizin kendisi değil, hipotalamustaki bir grup sinir hücresi üretir. Arka hipofiz bu iki hormonu depolar ve gerektiğinde kana verir. Sinir hücrelerinden yapılmıştır.

Antidiüretik Hormon (ADH, Vazopressin)

Antidiüretik hormonun kana salgılanması vücudun su-tuz dengesi tarafından kontrol edilir. Vücudun su miktarındaki bir azalma veya kan plazmasının ozmotik basıncındaki bir artış (kandaki tuz miktarının artması gibi) hipotalamusta ozmoreseptör olarak görev yapan hücreleri uyarır. Bunun sonucu olarak arka hipofizden depolanan ADH kana salgılanır. ADH kan yoluyla böbreklere geldiğinde, nefron kanallarındaki reseptörlerine bağlanarak nefron toplama kanalcıklarından kana daha fazla su geçişi sağlanır. Böylece vücudun fazla su kaybetmesi önlenir. Buna bağlı olarak idrar miktarı azalır. ADH ın eksikliğinde şekersiz diyabet (diabetes insipidus) denilen hastalık ortaya çıkar. Bu hastalar aşırı derecede susuzluk duyar ve devamlı su içerler.

Oksitosin

Oksitosin doğum sırasında uterus kaslarının kasılmasını sağlar. Bu şekilde doğuma yardımcı olur. Ayrıca meme bezlerini süt salgılaması için uyarır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.