Erkek ve Dişi Üreme Sistemi Nedir? Yapısı, Görevleri

Erkek Üreme Sistemi

Erkek üreme sisteminde testis, epididimis, yas deferans, yardımcı bezler ve eşey organı bulunur. TestisIer doğumdan hemen sonra testis torbasına (skrotum) inerler. Bu durum spermlerin üretilmesi için gereklidir. Çünkü vücut sıcaklığında sperm üretimi yapılamaz. Testislerin torba içine inmemesi erkekte kısırlık nedenidir.

Her bir testis içerisinde çok sayıda kıvrımlı seminIfer tüpçükleri adı verilen kanal şeklinde yapılar bulunur. Seminifer tüpleri içerisinde 2n kromozomlu germinatif hücreler (sperm ana hücreleri) bulunur. Bu hücrelerden bazıları mitozla sayısını artırıken, bazıları da mayoz bölünme geçirerek spermleri oluşturur.

Sperm ana hücresinin mayoz bölünme geçirmesi ile hareket yeteneği olmayan spermatitler oluşur. Seminifer tüplerinde oluşan spermatitler, tüplerin devamı olan testislerin üst bölgesinde bulunan epididimis bölgesine gelir. EpidIdimiste 1- 10 gün arasında kalan spermatitler hareket yeteneği kazanarak olgunlaşır.

Olgunlaşan spermler epididimisin testisler dışındaki devamı olan vas deferansa geçer ve burada geçici olarak depolanır. Vas deferans idrar torbası üzerinden geçerek idrar kanalına (üretra) bağlanır. Eşey organı içinden üretra ile dışarı açılır.

Erkek üreme sisteminin genel yapısı

Seminifer tüpçüklerl içinde bulunan sertoll hücreleri spermlerin beslenmesi ve akyuvarlara karşı korunmasını sağlar.

Seminifer tüpçükleri içinde bulunan leyding hücreleri testosteron hormonu salgılar.

Spermler vas deferansta seminal sıvı denilen bir sıvı içinde bulunur. Seminer sıvı spermlerin korunma ve beslenmesini sağlar. Bu sıvı prostat bezi, cowper bezi ve seminal bez denilen üç ayrı bez tarafından üretilir.

Seminal sıvı spermlerin beslenmesi için gerekli besinleri bulundurur. Ayrıca üretra iç pH dengesinin sağlanması ve kayganlaşmasını sağlar. Dışarı atılmayan spermler zamanla ölür, hidroliz edilir ve diğer hücreler için besin kaynağı olarak kullanılır.

Seminifer tüpçüklerinde sperm oluşum süreci

Spermin baş bölgesinde akrozom adı verilen yapıda yumurta zarını eritmek için gerekli enzimler bulunur. Boyun bölgesindeki mitokondriler kuyruğu hareket ettirebilmek için ATP üretir.

Erkek Üreme Sisteminin Hormonal Kontrolü

Dişi ve erkeklerdeki hipofiz hormonları; hipotalamustan salgılanan uyarıcı faktörün (RF) etkisi ile üretilirler.

a) Hipofiz bezinden salgılananlar

1- FSH

Hipofizden salgılandıktan sonra kan yolu ile testislere gelir. Testislerde seminifer tüpçüklerde spermin oluşumunu sağlar. (Spermatogenezi başlatır.)

2- LH

Testislerde spermatogenezin tamamlanmasını sağlar. Spermlerin olgunlaşmasına etki eder. Ayrıca testislerdeki leyding hücrelerinden testesteron hormonun salgılanmasında da etkilidir.

b) Testisten salgılananlar

Testislerdeki leyding hücrelerinden testosteron salgılanır.

Testesteron

Testosteron ergenlik döneminden itibaren salgılanır. Kandaki testosteron hormon miktarının artması hipofiz bezinden LH salgılanmasını yavaşlatır.

Testosteron ikincil erkeklik karakterlerinin (sakal, bıyık, kalın ses, vb.) oluşumunda da etkilidir.

Testosteron spermlerin olgunlaşmasını sağlar. Bu süreçte spermler kamçı oluşturarak hareket yeteneği kazanır. Akrozom ve boyun gibi bölümleri oluşur.

Dişi Üreme Sistemi

Dişi üreme sistemi ovaryum, yumurta kanalı (fallopi tüpü), uterus (döl yatağı), döl yatağı ağzı (serviks) ve vajinadan meydana gelir.

Dişi üreme sisteminin genel yapısı

Yumurtalıklar

Dişi bireyde iki tane yumurtalık bulunur. Yumurtalıklar içerisinde sınırlı miktarda folikül kesesi denilen yapılar bulunur. Folikül keseai içerisinde ise birincil oosit denilen ve mayozu tamamlayarak yumurta oluşturacak olan hücre bulunur. Hormonların etkisiyle yumurta olgunlaşır ve yumurta kanalına atılır.

Folikülü oluşturan hücrelerden östrojen ve progesteron hormonu üretilir.

Yumurta Kanalı

Dişi bireylerde yumurtalıklarla bağlantılı yaklaşık 12 cm uzunluğunda iki tane yumurta kanalı (fallopi tüpü) bulunur.

Bu kanalın yumurtalıklara bakan bölümü kirpikli huni şekilndedir. Yumurtalıktan atılan yumurtayı çekerek, fallop tüpü içine alır.

Yumurta kanalı yumurtanın döllendiği ve döllenen yumurtanın mitoz bölünmelere başladığı bölümdür, Döllenen yumurta yumurta kanalının iç yüzeyini örten stili hücrelerin tek yönlü sil hareketleriyle uterusa getirilir.

Döl Yatağı

Döl yatağı (uterus) idrar kesesinin arka tarafında bulunan, etrafı düz kaslarla çevrili olan, iç yüzeyi bol kan damarı olan ve mukus salgılayan örtü eplteli ile kaplıdır. İç yüzeyin örten bu yapıya genel olarak endometrium denir.

Endometrium kalınlığı menstrüasyon döngüsü sürecinde değişir. Hücrelerin çoğalması, kılcal damar genişlemesine bağlı olarak endometrium emriyonun gelişimi için uygun hale gelir. Döllenmeden 6-7 gün sonra embriyo uterus duvarı na tutunur. Yaklaşık dört hafta sonra plasenta oluşur. Gelişmesini burada tamamlar.

Döllenme olmaması durumunda yumurta ve embriyonun tutunması için kalınlaştırılmış olan uterus iç duvarı parçalanarak atılır.

Serviks

Spermlerin bırakıldığı vajina ile döl yatağını bağlayan bölüme serviks denir. Dişi üreme sisteminde idrar kanalı ile bağlantısı yoktur. İdrar ve yumurta ayrı kanallardan dışarı atılır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.