Ekosistemde Madde Döngüleri Nelerdir?

Bir ekosistemde canlılığın sürekli olması için, maddelerin devir)) kullanılması ve enerjinin aktarılması gerekir. Yaşama birliğini oluşturan canlılar, metabolik reaksiyonlar sonucu oluşan ürünlerle madde devrinin devam etmesini sağlar. Tabiatta genellikle su, karbon, oksijen, azot ve fosfor devirli olarak kullanılır.

A. Su Döngüsü

Dünyanın 3/4′ ü sudur. Bu suyun da büyük bölümünü okyanuslar ve denizler oluşturur. Suyun güneş enerjisi ile buharlaşması, değişik canlı türlerinin terlemesi ve solunum sonucu su çıkması ile su tabiatta devirli olarak kullanılır, Atmosferdeki hava hareketleri ile taşınan ve yayılan su buhar’ soğuk hava tabakalarında yoğunlaşarak yağmur, dolu ve kar olarak yeryüzüne geri döner.

Uzun süre yağmurun yağmadığı zamanlarda bitkiler su bulmakta zorlanır. Kökleri uzun olan bitkiler derinlerdeki suyu kullanabilir ve yaşamını sürdürür. Diğer bitkiler zamanla ölür.

B. Karbon Döngüsü

Canlıyı oluşturan maddelerin temelini karbon elementi oluşturur. Karbonun da ana kaynağı karbondioksit (CO2) tir.
Karbondioksit, fotosentez ve kemosentez yapan canlılar tarafından organik madde yapımında kullanılır. Oluşan organik maddeler canlının hem yapısına katılır hem de enerji elde edilerek yeniden karbondioksit çıkışı sağlam. Ayrıca ölü bitki ve hayvan artıkları topraktaki bakteri ve mantarlar tarafından ayrıştırılır, parçalanan karbonlu bileşikler karbondioksit olarak atmosfere verilir. Böylelikle karbondioksit, canlılar ile ortam arasında sürekli devirli olarak kullanılır.

Karbon döngüsünün dengeli olması için;

  • Yeşil alanların yeterli olması gerekir.
  • Petrol, kömür, doğal gaz gibi tabiatın karbon dengesini bozan yakıtların kullanımının azaltılması veya zararlarını en aza indiren teknolojilerin geliştirilmesi gerekir. Bu nedenle zararı daha az enerji kaynakları geliştirilmelidir.
  • Ormanların ve yeşil alanların yangınlardan ve tabii afetlerden korunması gerekir.
  • Atmosferdeki CO2’in artması, iklimin değişmesine ve ortam ısısının artmasına neden olabilir. Sera etkisi denilen bu durum kutuplardaki buzulların erimesine, bazı kara parçalarının sular altında kalmasına neden olabilir.

C. Oksijen Döngüsü

Oksijenin atmosferdeki oranı % 21’dir. Canlılarda enerji (ATP) elde etmede gerekli olan önemli bir maddedir. Karbon döngüsü ile oksijen döngüsü birbirine bağlantılı şekilde sürekli olarak devam eder. Oksijen fotosentez ile üretilirken, oksijenli solunum ve yarıma olayları ile de tüketilir. (Organik maddelerin oksidasyonunda, kömür, gaz, mum gibi maddelerin yanmasında).

D. Azot Döngüsü

Canlıların büyüme ve gelişmeleri için azota ihtiyaçları vardır. Azot, canlılarda protein, nükleik asit ve bazı vitaminlerin yapısına katılır, Ayrıca her canlının ürettiği ve tükettiği ATP’nin yapısında da azot bulunur. Bundan dolayı azot canlıların önemli moleküllerindendir.

Atmosferde azot oranı yüksek olmasına rağmen (% 78), hiç bir bitki ve hayvan grubu havadaki serbest azotu doğrudan kullanamaz. Bitkiler azotu ancak topraktan azotlu tuzlar olarak alabilir. Organik kalıntılardaki proteinlerin azotlu tuzlar şekline dönüştürülmesinde saprof it canlılar, nitrit ve nitrat bakterileri (kemosentetik olan bakteriler) görev alır.

Ölen canlıların yapısındaki azotlu organik bileşikler çürükçüller tarafından amonyağa (NH3) ayrıştırılır. NH3′ de kemosentetik bakteriler tarafından kullanılarak nitrite ve nitrata dönüştürülür. Nitrit ve nitrat tuzlan bitkiler tarafından alınarak aminoasit yapımında kullanılır. Azot bitkilerden diğer heterotrof canlılara geçer.

Amonyağın (NH3) bitkilerin kullanabileceği azot tuzlarına dönüştürülmesine nitrifikasyon, bazı bakteriler tarafından azot tuzlarının (nitrit ve nitrat) yapısındaki azotun serbest azot olarak atmosfere verilmesine denitritikasyon denir.

Baklagillerin kök uçlarındaki nodüllerinin içinde bulunan azot tutucu bakteriler (Rhizobium bakteriler)) de havanın serbest azotunu tutar ve kendilerine bağlar. Siyanobakteriler de serbest azotu doğrudan kullanabilen bakteri grubudur.

Ayrıca şimşeklerden açığa çıkan enerji ile havanın serbest azotu oksitlenir ve toprağa verilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.