Beyin Hakkında Bilgi? Beynin Bölümleri, Görevleri, İşlevleri

Beyin: Milyarlarca sinir hücresinden oluşur. Sinir sistemini oluşturan sinirlerin 2/3 ü beyinde bulunur. Vücudun kontrol merkezidir. Bütünleştirici rol oynar. Karmaşık davranışları düzenler. Ortalama ağırlığı 1300-1500 gram kadardır. Kadınlarda biraz daha hafiftir. Balina ve filden sonra en ağır beyin insanda bulunur. Fakat beynin vücut ağırlığına olan oranı insanda en yüksek değerine ulaşır.

Beyin ventrikül adı verilen içi sıvı dolu boşluklar içerir. Bu boşluklar omurilikte dar bir merkezi kanala dönüşür. Bu boşluklar ve merkezi kanal beyin-omurilik sıvısıyla doludur. Beyinde kanın süzülmesiyle oluşan beyin-omurilik sıvısı beyni besler, darbelerden ve sarsıntılardan korur. Beyin ve omurilik beyin zarı adı verilen bağ doku tabakaları tarafından korunur. Beyin zarı tabakaları dıştan içe doğru sert zar, örümceksi zar ve ince zar şeklinde üçe ayrılır.

Sert Zar: Kalın ve dayanıklı bir yapısı vardır. Kafatası kemiklerine yapışıktır. Beyin ve omuriliği dış etkilerden korur. Omuriliğin çevresinde serbest halde bulunur.

Örümceksi Zar: Sert zarfa ince zar arasında yer alır. Bu iki zarı bir örümcek ağı gibi ince bağ dokusu lifleriyle birbirine bağlar.

İnce Zar: Beyinle temas halindedir. En ince girinti ve çıkıntılarına kadar, bütün beyin yüzeyine yapışmıştır. Bolca kılcal kan damarı taşır. Bu damarlarla beyni besler ve gaz alışverişini sağlar.

Beyin ön beyin, orta beyin ve arka beyin olmak üzere üç temel kısımda incelenir.

Ön Beyin: Uç beyin ve ara beyin şeklinde ikiye ayrılır.

Uç Beyin (Beyin Kabuğu): İnsan beyninin en büyük ve en karmaşık kısmıdır. Beynin diğer kısımlarını bir şapka gibi üstten öder. Sağ ve sol olmak üzere iki yarını küreden oluşur. Yarım küreler üstten nasırlı cisim, alttan beyin üçgeni adı verilen bağlarla (köprülerle) birbirine bağlanmıştır. Her yarım küre dışta boz (gri) madde, içte ak madde ve derinlere yerleşmiş bazal çekirdeklerden oluşur. Boz maddeden oluşan kısma kabuk veya serebral korteks adı verilir.

Boz madde ak madde içine doğru çok sayıda girinti ve çıkıntı yaptığı için, kıvrımlıdır. Bu kıvrımlar beynin toplam yüzeyini oldukça büyütmüş ve yaklaşık 2000 cm2 lik bir alan meydana getirmiştir. Girintilerden bazıları oldukça derindir. Bunlardan biri de Rolando yarığıdır.

Rolando yarığı her bir yarım küreyi ön lob ve arka lob şeklinde ikiye ayırır. Rolando yarığının ön kısmında motor alanlar, arka kısmında duyu alanları bulunur. Motor alanların temel görevi iskelet kaslarına emir göndererek duyu uyarılarına uygun tepkiler oluşturmaktır.

Vücuttaki temas, ağrı, basınç ve sıcaklık reseptörlerinden gelen impulsları duyu alanları alır. Beyin korteksindeki bu duyu ve motor alanların büyüklüğü sorumlu oldukları vücut bölgesine göre farklılık gösterir. Bu farklılık idare edilen alanın büyüklüğüyle ilgili olmayıp yapılan işin hassasiyeti ve inceliğiyle alakalıdır. Ayrıca ilgili alanın taşıdığı reseptör sayısına bağlıdır. Örneğin parmak uçlarındaki reseptörler gövdedekinden çok fazla olduğu için, kortekste ele ayrılan yer gövdeye ayrılan yerden çok daha fazladır.

Beyin yarım küreleri genellikle bir birinden farklı aktiviteleri kontrol eden loplara ayrılmıştır. Bu loplardan;

Ön lop (Alın): İstemi’ kas hareketleri ile yazmayı ve konuşmayı kontrol eder.

Parietal lop (Yan kafa): Konuşmanın algılanmasını ve anlaşılmasını, yazıları kelimelerin anlamının anlaşılmasını, dokunmayı, basıncı, acıyı ve derideki sıcaklığın algılanmasını kontrol eder. Yani bunların merkezlerini taşır.

Temporal lop (Şakak): Duymayı ve koklamayı, sesin, kokunun ve görülen şeylerin kaydedilmesini ayrıca konuşulan kelimelerin anlamının anlaşılmasını sağlar.

Oksipital lop (Arka kafa): Görmeyi sağlar.

  • Beynin sağ yarım küresi vücudun sol tarafından impuls alır ve sol tarafın hareketlerini kontrol eder. Aynı şekilde sol yarım küre vücudun sağ tarafından mesaj alır ve sağ tarafın hareketlerini kontrol eder.
  • Beyin korteksinde hafıza, öğrenme, değerlendirme, sembolleri algılama, yazma, hareket etme ve hayal kurma gibi çok sayıda faaliyetin merkezi bulunur.
  • Görüntü, ses ve konuşmayla ilgili alanlar da kortekse yerleşmiştir. Bu alanlar, daha derinlerdeki beyin bölgelerine uzanan ince yollarla bağlanmıştır. Bu şekilde beyne gelen uyartılar iyice değerlendirildikten sonra cevaplandırılmış olur.
  • Beyin korteksinin iç kısımları beyin kökünün etrafında, bir halka şeklinde talamus ve hipotalamusu da içine alarak limbik sistem adı verilen yapıyı oluşturur. Limbik sistem duyu ve belleğin işlevsel merkezidir. Hisse ve heyecana cevap verir.
  • Uyku sırasında beyin korteksi işlev yapmaz.
  • Beyin yarım küreleri çıkarılmış bir kuşun bütün hareketleri bilinçsizdir. Ancak özel bakımla yaşamını sürdürebilir. Ağzına konan yiyecekleri yutabilir, uçabilir, tüneyebilir. Fakat uyarılmadıkça uçamaz.

Ara Beyin: Talamus, hipotalamus ve epitalamus olmak üzere üç bölümden oluşur.

Talamus: Bir istasyon gibi görev yapar. Duyu organlarının tüm duyusal impulsları (koklama duyusu hariç) talamusta ayrıştırılarak beyin korteksinin ilgili merkezine gönderilir. Talamus aynı zamanda beyin korteksinden vücut bölgelerine gönderilecek olan motor uyarıların çıktı merkezidir. Ayrıca yarım kürelerden ve korteksten aldığı uyarılarla duyguları ve uyanıklığı düzenler. Talamusta her biri belirli bir tip duyu impulsu için özelleşmiş olan çok sayıda çekirdek bulunur. Talamus uyku sırasında işlev yapmaz.

Hipotalamus: Beynin homeostasiyi düzenleyen en önemli merkezi hipotalamustur. Vücudun termostatıdır. Ön kısmi vücut ısısının artmasını, arka kısmı vücut ısısının düşmesini önler. Hipofizin arka lobunda depolanan hormonları üretir. Salgılatıcı hormonlarıyla (Releasing Faktör = RF) hipofizin ön lobunun çalışmasını düzenler. Vücudun su ve tuz dengesini ayarlayan, açlığı, tokluğu, kiloyu, kan basıncını, eşeysel arzuları… vs. kontrol eden merkezleri taşır. Biyolojik saat olarak işlev görür. Günlük ritimleri ayarlar.

Epitalamus: Ara beynin bir kısmıdır (tavanıdır). Beyin-omurilik sıvısını üreten birçok kılcal damar kümesi içerir. Epifiz bezi adı verilen ince bir uzantısı vardır.

Orta Beyin: Beyincik ve ara beyin arasında kalan küçük bir beyin bölgesidir. Ön beyinle arka beyin arasında ve yine ön beyinle gözler arasında sinir impulslarını düzenler. Kas tonusunu, vücudun duruşunu ve parlak ışıkta göz bebeklerinin daralmasını düzenleyen merkezleri taşır. Görmeyle ilgili refleksleri kontrol eder. Örneğin görme alanımızın bir tarafına bir şey gittiğini fark ettiğimizde başımızı o tarafa çeviririz.

Arka Beyin: Beyincik ve pons ile omurilik soğanı olmak üzere üç bölümde incelenir.

Beyincik ve Pons: Yapısal yönden beyne benzer. Dışında gri madde, içinde ak madde bulunur. İki yarım küreden oluşur. Yarım küreler pons veya Varolii köprüsüyle birbirine bağlanmıştır. Kıvrımlı bir yapısı vardır. Enine kesitinde bu kıvrımlar dallı bir ağaca benzediğinden hayat ağacı adını alır. Eklemlerin pozisyonu ve kasların uzunluğu hakkında aldığı duyu bilgilerini işitme ve görme sistemlerinden gelen bilgilerle birleştirerek dengeyi sağlar. Vücudun dik duruşunu ve iskelet kaslarının kasılma derecesini düzenler. Öğrenme ve hatırlama işlerinde rol oynar. Pons beyinciğin yarım küreleri arasında bağlantı sağlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.