İbni Haldun Kimdir? Kısaca Hayatı Ve Eserleri Nelerdir?

14. yüzyılda yaşamış Arap tarihçi. Mukaddime adlı eseriyle, din dışı ilk tarih felsefelerinden birini geliştirmesiyle tepki toplamış Arap bir tarihçidir. İbn-i Haldun tarihte ilk tarih felsefecisi olarak tanınır.

Toplum yapısını ve toplumsal değişmeyi konu alan bir bilim geliştirmiş ve bunu ”rek bunu ilmü’lm” (Kültür bilimi) olarak adlandırmıştır.

Müslüman Kuzey Afrika’nın çok kapsamlı tarihini de kaleme alan tarihçinin yaşamı hakkındaki bilgilere, İbn Haldun, et-Tarif bi ıbn Haldun başlıklı otobiyografisinde verdiği bilgilerden ulaşırız.

İbn-i Haldun Tunus’ta 1332 yılında dünyaya geldi. Babası, küçük yaşlarından itibaren oğlunun iyi bir din eğitimialmasının sağladı. 1349 yılındaki veba salgınında anne ve babasını kaybeden tarihçi, Merini Sultan Ebu’l Hasan’ın Tunus’a girmesiyle kısa bir süre içinde bilginler arasında yerini aldı. Bu dönemde felsefe, coğrafya ve tarih bilgisini artıran İbn-i Haldun, 1350’de Merini Sultanı Ebu ishak’ın hizmetine girdi.

Ardında da Ebu inan’ın veziri oldu. Saray içerisindeki çekişmeler ve kendisinin dini görüşlerinin şüpheli olması onun kuşku duyulan bir insan olarak tanınmasına neden oldu. Tüm bunların sonucunda 1357-1358 yılları arasında hapis yatan İbn-i Haldun, Sultanın ölümüyle hapisten çıkarak yeni sultan Ebu Salim’in katipliği görevine atandı.

İki yıl bu görevde kalmasının ardından ayrı olarak kadılığa başladı. Ardından Granada’ya giden İbn-i Haldun, Muhammed V’in yanında çalışmalarına devam etti. Burada da itibarını kaybeden tarihçi Bica’ya geçti, Ebu Abdullah yönetiminde başkanlık görevinde bulundu. Sonrasında Ebu Abbas’ın hizmetine girerek onunla çalışmaya başladı.

1372- 1384 yılları arasında Fas, El Ubbad ve Tunus arasında hareket eden İbn-i Haldun, 1384 yılında Mısır’da kadılık görevine geldi. Burada da görevinden alınan tarihçi bir yıl sonra aynı göreve geri alındı.

İnancındaki gariplikler nedeniyle hayatında bu şekilde görevden alınmaları sıklıkla yaşayan İbn-i Haldun, bu süreç içinde farklı toplumların yapılarını, ortak ve birbirinden ayrılan yönlerini öğrenme ve inceleme da buldu.

Tarihin, coğrafya ve iklimin toplumlar üzerindeki etkisini de inceledi. Din ve gelenek, göreneklerin haklar üzerindeki etkisini gözlemledi.

Tarihçi 1406 yılında Mısır’da ölmüş ve burada toprağa verilmiştir.

Eserleri: İbn-i Haldun geride çok az sayıda eser bırakmıştır. El-Ibar, Divan-ı Müpteda, El-Haber fi Eyyamu’l-Arab, el-Acem ve el-Berber eserlerinin en ünlüleridir.

1 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.